Vonnis/arrest, Raad van State, 2025-06-18

RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
nr. 263.636 van 18 juni 2025
in de zaak A. 241.698/X-18.652
In zake : de VZW D.
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Chris Schijns, Jef Goffings en Charlotte Cams kantoor houdend te 3600 Genk Grotestraat 122
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen:
1. de NV N.S.
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Jan Bouckaert, Maarten Christiaens en Sofie Ulrix kantoor houdend te 1000 Brussel Loksumstraat 25
bij wie woonplaats wordt gekozen 2. de GEMEENTE LANAKEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Chris Schijns, Jef Goffings en Charlotte Cams kantoor houdend te 3600 Genk Grotestraat 122
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------
I. Voorwerp van het beroep
1. Het beroep, ingesteld op 16 april 2024, strekt tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van 26 januari 2024
houdende de definitieve vaststelling van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Nelissen Steenfabrieken NV’.
X-18.652-1/36
II. Verloop van de rechtspleging
2. De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
De nv N.S. heeft een verzoekschrift tot tussenkomst ingediend.
De gemeente Lanaken heeft een verzoekschrift tot tussenkomst ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft een verslag opgesteld.
De verwerende partij en de eerste tussenkomende partij hebben een laatste memorie ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft een aanvullend verslag opgesteld.
De tweede tussenkomende partij, de verwerende partij en de verzoekende partij hebben een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 6 juni 2025.
Staatsraad Stephan De Taeye heeft verslag uitgebracht.
Bestuurder Dries Verhaeghe, die verschijnt voor de verzoekende partij, advocaten Charlotte Cams en Miroslawa Jablonski, die verschijnen voor de verwerende partij en de tweede tussenkomende partij en advocaten Jan Bouckaert en Maarten Christiaens, die verschijnen voor de eerste tussenkomende partij, zijn gehoord.
X-18.652-2/36
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1. Het bestreden gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Nelissen Steenfabrieken NV’ (hierna: het gewestelijk RUP) wil de verdere ontwikkeling van het historisch gegroeid bedrijf Nelissen Steenfabrieken te Lanaken mogelijk maken. In de toelichtingsnota bij het gewestelijk RUP wordt de plandoelstelling meer bepaald als volgt omschreven:
“De doelstelling voor de opmaak van dit gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan is het bieden van ontwikkelingsmogelijkheden voor het bedrijf Nelissen Steenfabrieken NV in Lanaken. Gelet op de verschillende ruimtelijke uitvoeringsplannen die op de bedrijfssite van toepassing zijn, pleit een geïntegreerde aanpak in het voordeel van de leesbaarheid en transparantie van de planningssituatie ter hoogte van de site. Het doel is een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan van de bedrijfssite, met integratie en actualisatie van de bestaande geldende bestemmingen en toevoeging van de bestemmingswijziging omschreven in het planologisch attest van 15 maart 2019.
Het GRUP geeft uitvoering aan het recent planologisch attest en beoogt de creatie van een overzichtelijke, planologische situatie ter hoogte van de site in functie van de uitbreiding en het toekomstig functioneren van het bedrijf.
Het bepaalt de mogelijkheden voor de invulling van de ruimtebehoefte op zowel korte als lange termijn, rekening houdend met de bestaande, geldende GRUP’s en de randvoorwaarden opgelegd in het planologisch attest. De doelstellingen van het planvoornemen worden in zeer belangrijke mate bepaald door de inhoud van het planologisch attest en de planologische toestand van de ruimere omgeving.
Naast de planingrepen op basis van het planologische attest bevat het GRUP een herneming en actualisatie van de bestaande voorschriften, bepaald door de goedgekeurde GRUP’s op het grondgebied:
- GRUP Historisch gegroeid bedrijf Nelissen Steenfabriek NV (2017):
bestemming gebied voor verwerking van oppervlaktedelfstoffen.
- GRUP Leemstreek in Zuid-Limburg (2006), deelplan 11: bestemming gebied voor verwerking van oppervlaktedelfstoffen.
X-18.652-3/36
De referentietoestand en de geplande toestand zal identiek zijn, met uitzondering van de planingrepen voortvloeiend uit het planologisch attest, zodat aannemelijk kan worden gemaakt dat er geen relevante wijzigingen zijn voor de bestaande GRUP’s, die in overweging moeten worden genomen.
Naast het bieden van ontwikkelingsmogelijkheden voor het bedrijf Nelissen Steenfabrieken NV, wil het ruimtelijk uitvoeringsplan ook de impact van de herbestemming (i.f.v. de bedrijfsuitbreiding) op landbouw milderen. Door de herbestemming van het woonuitbreidingsgebied ‘Ter Hocht’ naar bouwvrij agrarisch gebied, kunnen de huidige landbouwactiviteiten er bestendigd worden. Bovendien wordt op die manier toekomstig ruimtebeslag in de open ruimte terug gedrongen.”
3.2. De planingrepen worden in de toelichtingsnota als volgt omschreven:
“Deze planingrepen hebben toepassing op het deel van het plangebied dat werd besproken in het planologisch attest van 15 maart 2019. Voor het GRUP wordt ook de contour van de bestaande bedrijfssite in rekening genomen met als doel een planologisch leesbaar en transparant overzicht te scheppen voor de bedrijfssite en zijn beoogde uitbreiding.
3.2.1. Algemeen Volgende ingrepen worden vooropgesteld:
• Herstructurering regenwaterbuffering en -hergebruik: aanleg van wadi’s en bufferbekkens met voldoende capaciteit om het regenwater in te bergen, • Uitbreiding van de zone voor opslag van grondstoffen (niet-
overdekt), • Organiseren van een nieuw tasveld voor de opslag van afgewerkte producten tot aan de zuidkant van de Meulenweg (deels overdekt). Later wordt het tasveld verder uitgebreid met het deel aan de overkant/noordkant van de Meulenweg (niet-
overdekt), • Uitbreiden van de installatie voor kleivoorbereiding, • Installatie voor zandveredeling opzetten, • Bouw van een nieuwe fabriek, • Installatie voor decentrale (hernieuwbare) energieopwekking:
zoals een windturbine, een installatie met WKK
[warmtekrachtkoppeling], een biomassacentrale, een uitbreiding van zonnepanelen of participatie in energievriendelijke projecten op andere locaties. Er is op dit moment nog geen beslissing genomen over de keuze van alternatieve energieopwekking.
De planingrepen gebeuren in overeenstemming met het planologisch attest.
Ze gebeuren op gronden die al ontgonnen en afgewerkt zijn en als nabestemming agrarisch gebied hebben. Enkel ter hoogte van de bestaande voetbalvelden is er nog een kleine zone waar er nog een beperkte
X-18.652-4/36
hoeveelheid leem kan worden gewonnen. Nelissen stelt de sportterreinen ter beschikking van de plaatselijke voetbalclub en heeft met de sportclub afgesproken dat het bedrijf deze zone pas zal aansnijden wanneer de sportclub ervoor kiest te verhuizen naar een nieuwe locatie.
Naarmate de ontwikkeling van de planingrepen vordert, wordt de landschappelijke integratie door middel van een buffer gerealiseerd op deze planperimeter.
Om het gebied te ontsluiten en bouwrijp te maken, wordt parallel met het realiseren van de korte en lange termijndoelstellingen de ontsluitingsinfrastructuur aangelegd.
Bijkomende planingreep Tijdens de inspraakperiode over de startnota voor dit GRUP werd herhaaldelijk gevraagd door instanties en door burgers om te onderzoeken hoe de impact van het plan op landbouwgebied en op herbevestigd agrarisch gebied (HAG) binnen dit planningsproces kan worden geminimaliseerd.
Een geïntegreerd planningsproces is het resultaat van een ruimtelijk planningsproces waarbij de effectbeoordelingen procedureel en inhoudelijk geïntegreerd worden in het proces. Die integratie houdt in dat de effectbeoordelingen plaatsvinden tijdens het proces voor de opmaak van het ruimtelijk uitvoeringsplan. De effectbeoordelingen leveren gegevens over de mogelijke effecten van het voorgenomen ruimtelijk uitvoeringsplan. Die gegevens worden verwerkt in het planningsproces voor het voorgenomen ruimtelijk uitvoeringsplan.
Als gevolg van bovenstaand onderzoek werd een bijkomende planingreep toegevoegd aan het planningsproces. Deze planingreep betreft een bestemmingswijziging van een woonuitbreidingsgebied in Lanaken naar agrarisch gebied. De bestemmingswijziging van dit woonuitbreidingsgebied gebeurt binnen het planningsproces om de impact, die de uitbreiding voor het bedrijf Nelissen op landbouw heeft, te milderen en toekomstig ruimtebeslag in de open ruimte tegen te gaan. De milieueffecten van deze herbestemming werden onderzocht in het plan-
MER.”
3.3. Op 20 januari 2023 stelt de Vlaamse regering het ontwerp van het gewestelijk RUP voorlopig vast. Van 7 maart tot 5 mei 2023 vindt een openbaar onderzoek over het ontwerp van het gewestelijk RUP plaats.
3.4. Op 13 oktober 2023 beslist de Vlaamse regering om de termijn om het gewestelijk RUP definitief vast te stellen met zestig dagen te verlengen om een grondig bijkomend milieuonderzoek te vragen.
3.5.1. In de ‘Passende Beoordeling en Verscherpte Natuurtoets’ van november 2023 (hierna: de passende beoordeling) leest men dienaangaande:
X-18.652-5/36
“De effectgroepen eutrofiëring en verzuring via de lucht worden in de plan-
MER slechts summier besproken. Aangezien het project een negatieve impact kán hebben op SBZ [Speciale Beschermingszone] en VEN [Vlaams Ecologisch Netwerk]-gebied dienen deze aspecten in concreto onderzocht te worden. Met de voorliggende passende beoordeling en verscherpte natuurtoets worden deze...