Vonnis/arrest, Raad van State, 2025-03-06

RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
nr. 262.554 van 6 maart 2025
in de zaak A. 239.432/VII-42.094
In zake : de BV 3M BELGIUM
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Dominique Devos en Jonas Van Orshoven kantoor houdend te 1000 Brussel Keizerslaan 3
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Johan Verbist kantoor houdend te 2000 Antwerpen Amerikalei 187/302
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen:
1. de GEMEENTE ZWIJNDRECHT
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Erika Rentmeesters kantoor houdend te 9100 Sint-Niklaas Vijfstraten 57
bij wie woonplaats wordt gekozen 2. de OPENBARE VLAAMSE
AFVALSTOFFENMAATSCHAPPIJ
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Bart Martel, Patrick Hofströssler en Laura Janssens kantoor houdend te 1050 Brussel Louizalaan 99
bij wie woonplaats wordt gekozen 3. de VZW BOND BETER LEEFMILIEU
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Johan Verstraeten kantoor houdend te 3000 Leuven Fonteinsstraat 1 A, bus 501
bij wie woonplaats wordt gekozen 4. de publiekrechtelijke rechtspersoon STAAT DER NEDERLANDEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Peter De Smedt en Fien De Corte
VII-42.094-1/28
kantoor houdend te 9000 Gent Kasteellaan 141
bij wie woonplaats wordt gekozen eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Edward Brans kantoor houdend te 2594 Den Haag - Nederland Bezuidenhoutseweg 57
5. de VZW NATUURPUNT WAASLAND
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Sander Kaïret kantoor houdend te 9000 Gent Koning Albertlaan 128
bij wie woonplaats wordt gekozen 6. de VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Dirk Abbeloos en Robin Van Cauwenberghe kantoor houdend te 9200 Dendermonde Sint-Gillislaan 117
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------
I. Voorwerp van het beroep
1. Het beroep, ingesteld op 24 juni 2023, strekt tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van 31 maart 2023 tot vaststelling van de site ‘PFAS 3M - Zwijndrecht’.
II. Verloop van de rechtspleging
2. De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
De tussenkomende partijen hebben verzoekschriften tot tussenkomst ingediend. De tussenkomsten zijn toegestaan bij beschikkingen van 21 augustus 2023, 7 september 2023, 23 oktober 2023 en 21 november 2023. De tussenkomende partijen hebben memories ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft op 27 maart 2024 een verslag opgesteld.
VII-42.094-2/28
De verwerende partij en de tussenkomende partijen hebben een verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verzoekende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 13 februari 2025.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaten Dominique Devos en Jonas Van Orshoven, die verschijnen voor de verzoekende partij, advocaat Johan Verbist, die verschijnt voor de verwerende partij, advocaat Erika Rentmeesters, die verschijnt voor de eerste tussenkomende partij, advocaten Laura Janssens en Phebe Maenhaut, die verschijnen voor de tweede tussenkomende partij, advocaat Arend Willems, die loco advocaat Johan Verstraeten verschijnt voor de derde tussenkomende partij, advocaat Peter De Smedt, die verschijnt voor de vierde tussenkomende partij, advocaat Sander Kaïret, die verschijnt voor de vijfde tussenkomende partij en advocaat Dirk Abbeloos, die verschijnt voor de zesde tussenkomende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
III. Feiten
3.1. De verzoekende partij baat in Zwijndrecht een inrichting uit voor de fabricatie van chemische producten. Deze activiteit heeft geleid tot verontreiniging van de bodem met PFAS op en rond de vestiging.
VII-42.094-3/28
3.2. Op 6 juli 2022 sluit de verzoekende partij een zogenoemde “Saneringsovereenkomst” met de verwerende partij, de Vlaamse Gemeenschap, de tweede tussenkomende partij en de zesde tussenkomende partij (in de overeenkomst gezamenlijk “de Overheid” genoemd), waarvan het voorwerp als volgt wordt bepaald in artikel 1 ervan:
“Met deze Overeenkomst willen de Partijen de engagementen vastleggen waarmee de Overheid en 3M passende maatregelen hebben genomen en zullen blijven nemen om de verontreiniging als gevolg van PFAS die vanop de Vestiging werd geëmitteerd, aan te pakken, bepaalde saneringsmaatregelen te bespoedigen, te voorzien in een fonds dat naar goeddunken van de Overheid kan worden gebruikt om maatregelen te nemen die zij cruciaal acht in verband met PFAS, en in het algemeen bepaalde potentiële geschillen op te lossen die anders tot juridische procedures zouden kunnen leiden. Deze Overeenkomst wordt beheerst door de artikelen 2044
en volgende van het Burgerlijk Wetboek.”
3.3. De Vlaamse regering stelt op 31 maart 2023 het bestreden besluit vast, waarvan de inhoud luidt:
“Hoofdstuk 1. Vaststelling van site
Artikel 1. §1. De Vlaamse Regering stelt een site ‘PFAS 3M - Zwijndrecht’ vast voor de PFAS-verontreiniging die minstens gedeeltelijk tot stand is gekomen op de terreinen van 3M Belgium bv, gelegen […].
De site bestaat uit de percelen gelegen binnen een perimeter van 5 kilometer rond de terreinen van 3M Belgium bv te Zwijndrecht.
De gronden met kadastraal perceelnummer die deel uitmaken van de site, vermeld in het eerste lid, zijn opgenomen in bijlage 1, die bij dit besluit is gevoegd. De gronden zonder kadastraal perceelnummer die ingesloten zijn door de gronden met kadastraal perceelnummer, vermeld in bijlage 1, maken ook deel uit van de site.
§2. De verplichtingen die in dit besluit aan 3M Belgium bv als saneringsplichtige worden opgelegd, gelden ongeacht de eventuele aanwezigheid van een vermengde bodemverontreiniging zoals bedoeld in artikel 2, 32° van het Bodemdecreet.
Hoofdstuk 2. Site-onderzoek
Art. 2. Artikel 141 Bodemdecreet is niet van toepassing op de site. De OVAM voert geen site-onderzoek uit op de site.
De saneringsplicht van 3M Belgium bv voor de verontreiniging die is tot stand gekomen op de terreinen van 3M Belgium bv blijft onverkort van toepassing.
VII-42.094-4/28
Hoofdstuk 3. Gebruik van bodemmaterialen
Art. 3. §1. Wanneer eigenaars of gebruikers van gronden binnen de site op die gronden overgaan tot uitgravingswerken in het kader van grondverzet met een volume van 250 m³ of meer, voert 3M Belgium bv, indien zij saneringsplichtig is, op vraag van de eigenaars of gebruikers, prioritair de vereiste bodemsanering van het vaste deel van de aarde uit op die gronden.
In dat geval worden bodemsanering en grondverzet op elkaar afgestemd.
De grondverzetsregeling die de Vlaamse Regering heeft vastgesteld op grond van artikel 138, §1, Bodemdecreet moet integraal worden nageleefd.
§2. Indien eigenaars of gebruikers van gronden binnen de site op die gronden overgaan tot uitgravingswerken in het kader van grondverzet met een volume van 250 m³ of meer, dan kan, in afwijking van paragraaf 1, dit grondverzet plaatsvinden vooraleer er een beschrijvend bodemonderzoek en/of bodemsanering wordt uitgevoerd, mits de erkende bodemsaneringsdeskundige(n) aangesteld door de opdrachtgever tot grondverzet over een conformiteitsattest beschikt van een technisch verslag waarin een nota met de volgende door onderzoek onderbouwde gegevens, beschrijvingen en conclusies is opgenomen:
1) De locatie en de omvang van de PFAS-verontreiniging in het vaste deel van de aarde en het grondwater, en de relatie tussen de verontreiniging in het vaste deel van de aarde en het grondwater. De nota brengt de PFAS-
verontreiniging horizontaal en verticaal in kaart tot het niveau van de richtwaarde, bepaalt welke gronden verontreinigd zijn en de theoretische vuilvracht.
2) Een actueel of potentieel risico. De nota voert voor de PFAS-
verontreiniging een risico-evaluatie uit op basis van het conceptueel site model. Deze risico-evaluatie gebeurt voor het vaste deel van de aarde en het grondwater en houdt rekening met de uitloogeigenschappen van de PFAS-bodemverontreiniging.
3) De nood aan bodemsanering. De nota onderzoekt de aard van de PFAS-
verontreiniging en gaat na of het bijhorende saneringscriterium is overschreden.
4) De prioriteit van de bodemsanering.
5) De nood aan veiligheids- en voorzorgsmaatregelen in afwachting van de bodemsaneringswerken.
6) De nood aan gebruiksadviezen.
7) De beoordeling waaruit blijkt dat, rekening houdende met de voorgaande gegevens, het overwogen grondverzet, de latere tenuitvoerlegging van de saneringswerken niet verhindert.
8) De beoordeling waaruit blijkt dat het grondverzet, rekening houdende met de voorgaande gegevens, het standstill-beginsel, zoals opgenomen in de regeling die door de Vlaamse Regering werd vastgesteld op grond van artikel 138, §1, Bodemdecreet, eerbiedigt.
Over deze elementen, en in het bijzonder over het element omschreven onder sub 7), wordt overleg gepleegd tussen de erkende bodemsaneringsdeskundige(n) aangesteld door de opdrachtgever tot grondverzet en de erkende bodemsaneringsdeskundige(n) aangesteld door 3M Belgium bv.
VII-42.094-5/28
Het technisch verslag kan, indien een erkende bodemsaneringsdeskundige dat wenst, voor advies aan de OVAM worden voorgelegd. De OVAM stelt in dat geval een erkende bodemsaneringsdeskundige aan die in een advies het technisch verslag beoordeelt en de aspecten van bodemsanering uit het technisch verslag selecteert. De OVAM verleent vervolgens advies over de aspecten van bodemsanering overeenkomstig haar bevoegdheid zoals bepaald in artikel 10.3.3, §3, van het Decreet van 5 april...