Vonnis/arrest, Raad van State, 2025-01-24

RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
nr. 262.111 van 24 januari 2025
in de zaak A. 240.343/X-18.492
In zake : 1. J.L.
2. de VZW GREENPEACE BELGIUM
3. de VZW BOS+ VLAANDEREN
4. de VZW BOOMALARM
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Johan Verstraeten kantoor houdend te 3000 Leuven Fonteinstraat 1A bus 501
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
1. de GEMEENTE HEIST-OP-DEN-BERG
bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Cies Gysen en Tom Swerts kantoor houdend te 2800 Mechelen Antwerpsesteenweg 16-18
bij wie woonplaats wordt gekozen 2. het VLAAMSE GEWEST
--------------------------------------------------------------------------------------------------
I. Voorwerp van het beroep
1. Het beroep, ingesteld op 23 oktober 2023, strekt tot de nietigverklaring van nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente Heist-op-den-Berg van 27 juni 2023 houdende de definitieve vaststelling van het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Aldi- site (stationsomgeving)’.
II. Verloop van de rechtspleging
2. De eerste verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
X-18.492-1/23
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een verslag opgesteld.
De eerste verwerende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verzoekende partijen hebben een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 10 januari 2025.
Staatsraad Stephan De Taeye heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Sara Van Genechte, die loco advocaat Johan Verstraeten verschijnt voor de verzoekende partijen, en advocaat Alisa Konevina, die loco advocaten Cies Gysen en Tom Swerts verschijnt voor de eerste verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1. De gemeente Heist-op-den-Berg wenst de zogenaamde ‘Aldi-
site’, een binnengebied tussen de Oude Liersebaan, de Stationsstraat en de Oude Mechelbaan, dat gelegen is tussen het station en het centrum van de gemeente, te ontwikkelen, afgestemd op de noden van en de toekomstvisie voor de kern van Heist-op-den-Berg.
Het plangebied bestaat uit een onbebouwd binnengebied met hoogstamvegetatie, verweven met grotendeels ondoordringbaar struikgewas, een
X-18.492-2/23
handelszone langs de Stationsstraat met filialen van grootschalige detailhandel en een verharde oppervlakte met parking, wegenis en opslagruimten en een zone langs het spoor met enkele bedrijven.
Overeenkomstig het bij koninklijk besluit van 5 augustus 1976
vastgestelde gewestplan ‘Mechelen’ situeert het plangebied zich in een woongebied en een gebied voor ambachtelijke bedrijven en kmo’s.
Ter verduidelijking wordt hierna een uittreksel uit het gewestplan weergegeven, met aanduiding van de afbakening van het plangebied (zwarte contour), alsook een luchtfoto (zomer 2021-Geopunt):
3.2. Op 6 november 2019 gaat het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Heist-op-den-Berg akkoord met de opmaak van een nieuw gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Aldi-site’ (hierna: het gemeentelijk RUP).
3.3. De doelstelling van het gemeentelijk RUP bestaat erin om het gebied, gelegen in de invloedsfeer van de stationsomgeving, te laten evolueren naar een gebied met diverse kernfuncties, afgestemd op de toekomstvisie van Heist-op-
den-Berg, met wonen, grootschalige detailhandel en kantoren, en waar hedendaagse behoeften van medegebruik zoals bijvoorbeeld recreatieve aspecten een plaats kunnen krijgen.
X-18.492-3/23
3.4. In zitting van 16 juni 2020 keurt het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Heist-op-den-Berg de start- en procesnota van het gemeentelijk RUP goed. Er worden meerdere adviezen ingewonnen en op 24
september 2020 wordt een participatiemoment georganiseerd.
3.5. In januari 2022 wordt een scopingnota opgemaakt over de mogelijke negatieve milieueffecten van het voorgenomen gemeentelijk RUP.
3.6.1. Op 11 maart 2022 vindt een plenaire vergadering over het voorontwerp van het gemeentelijk RUP plaats.
3.6.2. In het advies dat de deputatie van de provincieraad van de provincie Antwerpen (hierna: de deputatie) op 24 februari 2022 naar aanleiding van de plenaire vergadering heeft uitgebracht, wordt onder meer het volgende gesteld:
“Biodiversiteit In het kader van de discipline biodiversiteit moet volgens [het]
visiedocument discipline Biodiversiteit, (dienst MER), voor een plan of een project de mogelijke effecten meegenomen en beoordeeld te worden die betrekking hebben op de samenhang:
• tussen individuen van 1 soort (effect op genendiversiteit, effecten op relaties tussen sub- en binnen metapopulaties)
• tussen verschillende interagerende soorten binnen het ecosysteem (effect op soortendiversiteit)
• tussen verschillende interagerende ecosystemen op landschapsniveau (effect op ecosysteem- en landschapsdiversiteit).
De deputatie merkt op dat er in de milieueffectenbeoordeling niet gekeken is naar de soortendiversiteit. Het is niet duidelijk welke soorten er voorkomen. Er wordt gesteld in de tekst (p.59) dat de effecten van ontbossing niet aanzienlijk zouden zijn gezien er gestreefd wordt naar een groene en duurzame invulling van het binnengebied met aandacht voor en behoud van bestaand groen, gecombineerd met een woonfunctie. Dit is louter een veronderstelling en werd niet verder onderzocht.
Zijn er bv. nestplaatsen te vinden in de bestaande bomen, uit welke soortensamenstelling is de ondergroei in het bos, wat zijn de hoofdboomsoorten en de conditie,… Wat is dan de uiteindelijke bosoppervlakte dat zou ontbost worden? Nieuwe bomen in een ‘parksfeer’ hebben een andere waarde dan bestaande bomen in bosverband.
Klimaat
X-18.492-4/23
De deputatie stelt vast dat de discipline klimaat matig gescreend is.
Negatieve effecten worden niet in grootordes geschat en mogelijke positieve effecten worden niet benoemd.
Het planvoornemen kan bijvoorbeeld volgende vragen in verband met klimaatmitigatie beantwoorden en verder verwerken in de uitwerking van het RUP en stedenbouwkundige voorschriften:
• Zal het plan de energievraag doen toe of afnemen?
• Bevordert het plan de mogelijkheden voor low-carbon handel en technologie?
• Zal het plan de uitstoot van broeikasgassen doen toe of afnemen?
• Zal het plan het personen- of vrachtvervoer doen toe of afnemen?
• Zal het plan de voorzieningen in duurzaam transport bevorderen of stimuleren?”
3.6.3. Op basis van het screeningsdossier en de uitgebrachte adviezen beslist de dienst bevoegd voor milieueffectrapportage van het departement Omgeving van het Vlaamse Gewest (hierna: het team Mer) op 21 maart 2022 dat wordt aangetoond dat het voorgenomen plan geen aanzienlijke milieueffecten heeft en dat er geen planmilieueffectrapport (plan-MER) moet worden opgesteld (hierna ook “ontheffingsbeslissing” genoemd).
3.7. Op 11 oktober 2022 stelt de gemeenteraad van de gemeente Heist-op-den-Berg het ontwerp van het gemeentelijk RUP voorlopig vast.
3.8. Van 1 november 2022 tot 1 januari 2023 wordt over het ontwerp van het gemeentelijk RUP een openbaar onderzoek gehouden. Onder meer de verzoekende partijen dienen een bezwaarschrift in.
3.9.1. De gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening van de gemeente Heist-op-den-Berg (hierna: de Gecoro) verleent op 15 maart 2023 een advies.
3.9.2. De Gecoro beoordeelt de bezwaren met betrekking tot het ontoereikend onderzoek inzake de biodiversiteit als volgt:
“De MER-screening werd correct bevonden en het RUP voorziet in haar artikels een grondige analyse en inventarisatie, o.a. bomenonderzoek in het kader van een toekomstige omgevingsvergunningsaanvraag om de nadelen
X-18.492-5/23
en verlies aan natuurwaarden te beperken. In de inrichtingsstudie kan worden voorzien dat niet alleen wordt ingezet op de inventarisatie van hoogstamgroen, maar dat ook ecosysteemdiensten en biodiversiteit die in het bestaande groen aanwezig zijn worden geïnventariseerd, zodat verlies van eventuele natuurwaarde maximaal in eigen plangebied wordt gecompenseerd.”
In lijn met deze beoordeling adviseert de Gecoro de volgende aanpassing van de stedenbouwkundige voorschriften van het gemeentelijk RUP:
“Er zal een aanvulling worden voorzien bij de verwijzing naar de opmaak van de inrichtingsstudie dat naast de inventarisatie van hoogstamgroen, ook ecosysteemdiensten en biodiversiteit in het bestand groen moeten worden geïnventariseerd en dat het verlies van eventuele natuurwaarde maximaal moet worden gecompenseerd in eigen plangebied.”
3.9.3 De bezwaren met betrekking tot “[o]nvoldoende staving impact ontbossing, biodiversiteit, klimaat”, beoordeelt de Gecoro als volgt:
“De MER-screening werd correct bevonden – biodiversiteit werd afgewogen tegenover het huidige gebruik, aanwezigheid open (groene)
ruimte in de directe omgeving en aangevuld – en het RUP voorziet in haar artikels een grondige analyse en inventarisatie, o.a. bomenonderzoek in het kader van een toekomstige omgevingsvergunningsaanvraag om de nadelen en verlies aan natuurwaarden te vermijden-te beperken.
Het RUP speelt in op de klimaatambitie door o.a. te voorzien in een ruime onbebouwde ruimte index (ongeveer 60%), groenplan met inzet op behoud van bestaand hoogstamgroen algemeen en verplichting tot het voorzien van hoogstambomen voor de delen die nog geen hoogstamgroen bevatten, het behoud van een deel van het bos.”
De “[v]raag naar een studie over effecten op klimaat, gezondheid en milieu”, beantwoordt de Gecoro als volgt:
“Er...