Vonnis/arrest, Ondernemingsrechtbank Antwerpen, 2025-10-02

Ondernemingsrechtbank Antwerpen, afdeling Antwerpen
Vonnis
Veertiende kamer
Het AUTONOOM GEMEENTEBEDRIJF A., en de gemeente A.,
TEGEN
BV KANTOREN B,
VERZEKERAAR D,
NV BOUWBEDRIJF D,
NV VERZEKERAAR C,
SE VERZEKERAAR E
INHOUD
I. Situering van het geschil 4
II. Procedureverloop 4
III. Eisen 4
IV. Beoordeling 6
A. Deskundigenonderzoek 6
B. Statuut van de scheidingsmuur 6
C. Hoofdeis AG A en gemeente A 9
1. Standpunten 9
2. Aansprakelijkheid 10
3. Schade 13
D. Tusseneis Bouwbedrijf D 19
E. Tegeneisen Kantoren B 21
F. Verzekeraars 21
G. Uitvoerbaarheid, zekerheidsstelling en kantonnement 22
V. Gerechtskosten 22
VI. Beslissing 23
I. SITUERING VAN HET GESCHIL
Op 17 juni 2021 stortte een deel in van een scheidingsmuur tussen een perceel van Kantoren B, en een perceel van het Autonoom Gemeentebedrijf A (hierna ook “AG A”) en de gemeente A waarop onder meer het Museum X [gepseudonimiseerd] staat. AG A is ook eigenaar van een aan aannemer Bouwbedrijf D verhuurde loods waarvan het dak is beschadigd door het schadegeval. AG A en de gemeente A spreken buur Kantoren B aan in schadevergoeding. Kantoren B betwist de hoofdeis en stelt dat de betrokken muur minstens gedeeltelijk gemeen is. Kantoren B spreekt AG A en de gemeente A aan in betaling van een vergoeding voor het herstellen en wederopbouwen van de gemeenschappelijke muur. Bouwbedrijf D spreekt Kantoren B aan wegens schade aan goederen in de loods die ze van AG A huurde.
II. PROCEDUREVERLOOP
AG A en de gemeente A hebben het geding ingeleid bij dagvaarding betekend op 7 oktober 2021. Voor Verzekeraar D werd op 18 oktober 2021 een verzoekschrift tot vrijwillige tussenkomst neergelegd. Voor Verzekeraar C werd op 19 oktober 2021 een verzoekschrift tot vrijwillige tussenkomst neergelegd. Voor Bouwbedrijf D werd op 28 oktober 2021 een verzoekschrift tot vrijwillige tussenkomst neergelegd. Bij vonnis van 16 december 2021 verleende rechtbank akte aan die eerste vrijwillige tussenkomsten en stelde ze arch. Y aan als deskundige. Voor Verzekeraar E werd op 20 april 2022 een verzoekschrift tot vrijwillige tussenkomst neergelegd.
Kantoren B heeft bij dagvaarding betekend op 28 oktober 2021 Aannemer F gedagvaard in gedwongen tussenkomst en vrijwaring. Bij vonnis van 16 december 2021 werd die tusseneis van Kantoren B afgewezen als ongegrond. Het bij verzoekschrift van 7 januari 2022 ingestelde hoger beroep van Kantoren B over die tussenkomst werd afgewezen bij arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 25 oktober 2022.
De zaak werd in beraad genomen op de openbare zitting van 4 september 2025 nadat de raadslieden van de partijen en de vaste vertegenwoordiger van de bestuurder van Kantoren B op die zitting werden gehoord.
De rechtbank hield rekening met de neergelegde syntheseconclusies en stukken.
In deze procedure werd de Wet van 15 juni 1935 op het gebruik der talen in gerechtszaken nageleefd.
III. EISEN
Met de hoofdeis eisen AG A en de gemeente A de veroordeling van Kantoren B tot betaling aan AG A van 88.523,93 euro excl. btw, te vermeerderen met een wettelijke verwijlinterest vanaf 17 juni 2021, en tot betaling aan de gemeente A van 17.885,77 euro excl. btw, te vermeerderen met een wettelijke verwijlinterest vanaf 17 juni 2021 en de kosten van het geding met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding van 7.000,00 euro en de expertisekosten van 21.804,34 euro. Ze vragen dat de beslissing uitvoerbaar bij voorraad wordt verklaard zonder zekerheidsstelling en met uitsluiting van de mogelijkheid tot kantonnement.
Kantoren B vraagt de afwijzing van de hoofdeis als ongegrond, en om die minstens aanzienlijk te herleiden. Voor zover ze ten aanzien van Bouwbedrijf D zou worden veroordeeld, eist Kantoren B op tusseneis de veroordeling van AG A en de gemeente A om haar te vrijwaren ten belope van 50% of een nader door de rechtbank te bepalen verhouding van alle bedragen waartoe ze ten aanzien van Bouwbedrijf D zou worden veroordeeld in hoofdsom, interesten en kosten. Ze stelt een tegeneis in opdat AG A en de gemeente A hoofdelijk zouden worden veroordeeld tot betaling van 90.859,12 euro, te vermeerderen met een gerechtelijke interest vanaf 7 april 2025. Kantoren B eist de veroordeling van AG A, de gemeente A en Bouwbedrijf D tot de kosten van het geding met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding van 4.709,30 euro door AG A, een van 1.726,74 euro door de gemeente A en een van 3.139,43 euro door Bouwbedrijf D.
Bouwbedrijf D eist op tusseneis de veroordeling van Kantoren B tot betaling van 31.883,20 euro, te vermeerderen met een vergoedende interest vanaf 17 juni 2021 tot 28 oktober 2021 en met een gerechtelijke interest vanaf 29 oktober 2021, onder voorbehoud van vermeerdering of vermindering. Ze maakt een voorbehoud om de veroordeling te eisen van AG A en de gemeente A tot betaling van hetzelfde in dit geding of een later geding. Ze eist de veroordeling van Bouwbedrijf D tot de kosten van het geding met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding van 2.800,00 euro.
Verzekeraar C vraagt eraan akte te verlenen dat niemand vorderingen instelt tegen haar. Ze vraagt de veroordeling van AG A en de gemeente A tot de kosten van het geding met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding van 1.680,00 euro.
Verzekeraar D S.A. vraagt eraan akte te verlenen dat niemand vorderingen instelt tegen haar, en om haar buiten zake te stellen. Ondergeschikt, indien er nog een vordering volgt, die af te wijzen en die eiser te verwijzen tot de kosten van het geding met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding.
Verzekeraar E vraagt eraan akte te verlenen dat niemand vorderingen instelt tegen haar, met het akte verlenen aan een voorbehoud voor eventuele vorderingen tegen haar.
IV. BEOORDELING
A. DESKUNDIGENONDERZOEK
1. De rechtbank stelde bij vonnis van 16 december 2021 ir. arch. Y. aan als deskundige. Ze ontving op 22 december 2023 zijn eindverslag. Hij adviseerde onder meer als volgt:
- De muur bestaat uit (i) een niet-dragende steense buitenmuur, (ii) een dragende binnenmuur uit metselwerk met een betonnen skeletstructuur, en (iii) een luchtspouw tussen beide muurdelen (p. 42). Er is op 17 juni 2021 ongeveer 66m² van de steense buitenmuur neergestort, vanaf ca 9,4m hoog tot de kroonlijst op ca 14,4m hoog.
- De werken op de Site Z waren niet de oorzaak van de instorting (p. 42).
- Een deel van de muur is eigendom van Kantoren B, een deel van AG A, en een deel gemeenschappelijk van beiden (p. 44-45). Het ingestorte deel betreft een deel in eigendom van Kantoren B.
- Het instorten van de buitenmuur is het gevolg van enkele fundamentele of conceptfouten in de constructie van de muur (p. 43). De eigenaar van dat deel van de muur – Kantoren B – kan geen slecht onderhoud worden verweten omdat de gebreken niet visueel zichtbaar waren.
Hij wijst op de vaststelling van de domeindeskundige (landmeter) dat de scheimuur te paard staat op de perceelsgrens.
De deskundige adviseert de volgende schade (p. 44):
- AG A: 88.523,93 euro excl. btw
- gemeente A: 15.385,77 euro excl. btw
- Kantoren B: 150.263,86 euro excl. btw of 134.240,44 euro excl. btw (herstel met of zonder geïsoleerde gevelbekleding)
- Bouwbedrijf D: 31.889,20 euro excl. btw
2. Op 7 maart 2024 stelde de rechtbank de eindstaat van de deskundige vast op 21.804,34 euro incl. btw.
B. STATUUT VAN DE SCHEIDINGSMUUR
3. AG A en de gemeente A spreken buur Kantoren B aan over de schade naar aanleiding van de op 17 juni 2021 ingestorte buitenmuur van die laatste die op het terrein van AG A en de gemeente is terechtgekomen. De gemeente is eigenaar van het Museum X waarvan de achtergevel werd beschadigd. AG A is ook eigenaar van een aan aannemer Bouwbedrijf D verhuurde loods waarvan het dak is ingestort. AG A en de gemeente betwisten de ontkenning van eigendom door Kantoren B en wijzen op het advies van de deskundige. Het feit dat de muur te paard op de perceelsgrens zou staan, zou de exclusieve eigendom van Kantoren B niet tegenspreken. Volgens AG A en de gemeente is hoogstens het deel van de muur waartegen de loods van AG A is gemetst, een gemene muur, maar het ingestorte deel zou behoren tot de uitsluitende eigendom van Kantoren B.
4. Kantoren B stelt dat de betrokken muur minstens gedeeltelijk gemeen is. Ze wijst erop dat de muur op de perceelsgrens is gebouwd, dat het dak afhelt naar beide kanten, en dat de muur in dezelfde stijl is gebouwd als het gebouw van het museum op het perceel van de gemeente A in rode baksteen, in tegenstelling tot haar betonnen gebouw zonder dergelijk metselwerk.
5. Op vraag van de rechtbank bevestigen de raadslieden van AG A en de gemeente A, van Kantoren B en van Bouwbedrijf D op de zitting dat het oude Burgerlijk Wetboek van toepassing is op het statuut van de scheidingsmuur.
Ten overvloede stelt de rechtbank vast dat zowel de oprichting van de scheidingsmuur in de jaren 1960 als het schadegeval op 17 juni 2021, dateren van voorafgaand aan de inwerkingtreding van het boek 3 van het Burgerlijk Wetboek op 1 september 2021. De bij dagvaarding van 7 oktober 2021 ingestelde eisen betreffen vorderingen over rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden voor die inwerkingtreding (art. 37, § 1 Wet 4 februari 2020 houdende boek 3 BW). Het oude Burgerlijk Wetboek is nog van toepassing.
6. Iedere muur wordt vermoed gemeen te zijn wanneer hij tot scheiding dient tussen gebouwen en dan tot aan het minst verheven dak of nog wanneer hij tot scheiding dient tussen binnenplaatsen en tuinen (art. 653 oud BW). Dit vermoeden is weerlegbaar.
Er worden geen concrete overeenkomsten of verjaringen ingeroepen of vastgesteld op basis waarvan gemeenschappelijk of privatief eigendom wordt vastgesteld. Er worden ook geen gemeenschappelijke plannen van beide partijen voorgelegd waarop de muren als gemeenschappelijk worden gekwalificeerd, noch enige bewijsmiddelen over de bouw van de muur of de financiering ervan.
De situatie doet zich voor als volgt: Kantoren B is eigenaar van de grond van het perceel k, en AG A is eigenaar van...