Jugement/arrêt, Cour de cassation, 2017-12-11

Nr. S.16.0012.F RIJKSDIENST VOOR ARBEIDSVOORZIENING, openbare instelling Mr. Paul Alain Foriers, advocaat bij het Hof van Cassatie tegen J. W I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het arbeidshof te Luik, afdeling Neufchâteau, van 9 december 2015 Advocaat-generaal Jean Marie Genicot heeft op 20 november 2017 een conclusie neergelegd ter griffie. Raadsheer Mireille Delange heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Jean Marie Genicot heeft geconcludeerd. II. CASSATIEMIDDELEN De eiser voert volgend middel aan. Geschonden wettelijke bepalingen - de artikelen 10, 11, 149 en 159 van de Grondwet; - de artikelen 1134, 1135, 1137, 1147, 1148 en 1315 van het Burgerlijk Wetboek; - artikel 870 van het Gerechtelijk Wetboek; - artikel 7, § 11, eerste en tweede lid, van de besluitwet van 28 december1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders; - de artikelen 56, § 1, eerste lid, 58, § 1, eerste lid, 59bis, § 1, eerste lid, 59quater, § 1, eerste lid, § 3, eerste en vierde lid, en § 5, eerste tot vierde lid, 59 quinquies, § 1, eerste lid, § 3 en § 5, eerste tot vierde lid, 59sexies, §1, eerste lid, § 3, § 5 en § 6, eerste lid, 2°, van het koninklijk besluit van 25 november 1991 houdende de werkloosheidsreglementering (de artikelen 59bis, 59quater, 59quinquies en 59sexies, in de versie die op de feiten van toepassing is, namelijk vóór de wijziging van die artikelen door het koninklijk besluit van 26 juni 2014, van kracht op 1 juli 2014); - artikel 3 van het ministerieel besluit van 5 juli 2004 tot regeling van de wijze van berekening van de werkloosheidsduur van bepaalde werklozen en tot vaststelling van de modellijst van de acties bedoeld in de artikelen 59quater, § 5, tweede lid, en 59quinquies, § 5, tweede lid, van het koninklijk besluit van 25 november 1991 houdende de werkloosheidsreglementering (vóór de wijziging ervan door het ministerieel besluit van 26 juni 2014) en bijlage van dat ministerieel besluit; - algemeen rechtsbeginsel van de gelijkheid van de Belgen voor de wet en van non-discriminatie, vastgelegd in de artikelen 10 en 11 van de Grondwet; - algemeen rechtsbeginsel van de uitvoering te goeder trouw van contractuele verplichtingen; - algemeen rechtsbeginsel betreffende het rechtsmisbruik. Aangevochten beslissingen I. Het bestreden arrest stelt vooraf de volgende feiten vast: De verweerder werd op 1 maart 2010 toegelaten tot het recht op werkloosheidsuitkeringen in de hoedanigheid van gezinshoofd. Hij werd opgeroepen voor een eerste evaluatiegesprek over zijn actieve zoektocht naar werk op 2 mei 2012. De verweerder, die een opleiding van handarbeider heeft genoten, heeft zijn facilitator ingelicht over zijn pulmonaire gezondheidsproblemen, vastgesteld in medische verslagen en ziekenhuisopnameverslagen, waardoor hij geen zwaar werk kon uitvoeren. Na dat eerste gesprek ondertekende de verweerder een eerste activeringsovereenkomst om naar werk te zoeken, waarin hij vijf verbintenissen is aangegaan, waaronder de verbintenis dat hij de werkaanbiedingen zou opvolgen en, tot aan het volgende gesprek, minstens een werkaanbieding per maand zou beantwoorden (verbintenis nr. 3) en zich per maand, tot het volgende gesprek, spontaan bij minstens drie bedrijven kandidaat te stellen (verbintenis nr. 4). Het tweede gesprek, met het oog op de evaluatie van die eerste overeenkomst, had plaats op 22 januari 2013. Die evaluatie was negatief, aangezien werd vastgesteld dat de verweerder beide voormelde verbintenissen niet had nageleefd. De verweerder ondertekende een tweede activeringsovereenkomst "die veeleisender was" en waarin hij zes verbintenissen is aangegaan, waaronder de verbintenis dat hij de werkaanbiedingen zou opvolgen en, tot aan het volgende gesprek, niet minstens één maar twee werkaanbiedingen per maand zou beantwoorden (verbintenis nr. 4) en zich per maand spontaan niet langer bij drie maar minstens vijf bedrijven kandidaat zou stellen (verbintenis nr. 5). Bij beslissing van 31 januari 2013 werd de verweerder bovendien bestraft met een verlaging van zijn uitkeringen gedurende vier maanden. Het derde gesprek met het oog op de evaluatie van de tweede overeenkomst had plaats op 16 juli 2013. Die evaluatie was negatief, aangezien werd vastgesteld dat de verweerder de voormelde verbintenissen nummers 4 en 5 niet had nageleefd: de verweerder heeft verklaard geen werkaanbiedingen te hebben gevonden en heeft niet de achtentwintig spontane kandidaturen voorgelegd die hem waren gevraagd (hij heeft er vijf in maart voorgelegd, vier in april, vijf in mei, vijf in juni en drie in juli en de facilitator heeft slechts zeventien geldige sollicitaties in aanmerking genomen, aangezien de overige reeds waren voorgelegd in het raam van de eerste activeringsovereenkomst). De eiser heeft op 22 juli 2013 beslist om het bedrag van de uitkeringen van de verweerder gedurende zes maanden te verminderen en hem vervolgens uit te sluiten van het recht op uitkeringen. De verweerder heeft op 22 juli 2013 tegen die beslissing beroep voor de arbeidsrechtbank ingesteld. Tijdens de procedure besliste de eiser de verweerder te onderwerpen aan een medisch onderzoek door een erkend geneesheer, zoals voorgeschreven door artikel 141 van het koninklijk besluit van 25 november 1991, en dat onderzoek heeft plaatsgevonden op 28 maart 2014 waarbij de eiser tot het besluit kwam dat de verweerder sinds 1 juli 2012 een blijvende graad van arbeidsongeschiktheid van 40 pct. had. Bij vonnis van 13 mei 2014 heeft de arbeidsrechtbank de betwiste beslissing bevestigd en haar conform de reglementering verklaard wegens niet-naleving van beide voormelde verbintenissen, aangezien de verweerder niet het bewijs levert van een geval van overmacht die de uitvoering van zijn verplichtingen onmogelijk zou hebben gemaakt. De verweerder heeft hiertegen hoger beroep ingesteld. II. Het bestreden arrest dat uitspraak doet ter verdere behandeling van de zaak, na het arrest van 11 maart 2015 dat: - beslist dat de eerste beslissing van 31 januari 2013 waarbij de eerste activeringsovereenkomst negatief geëvalueerd werd en de werkloosheidsuitkeringen tijdelijk verminderd werden, definitief is geworden aangezien daartegen geen rechtsmiddel is aangewend; "de tweede activeringsovereenkomst [is] bijgevolg op 22 januari 2013 geldig afgesloten overeenkomstig artikel 59quinquies, § 5, van het koninklijk besluit van 25 november 1991"; het adiëren van het [arbeids]hof is beperkt tot de tweede maatregel tot uitsluiting van het recht op werkloosheidsuitkeringen, die de verweerder bij beslissing van 22 juli 2013 is opgelegd; - de heropening van het debat beveelt, met name inzake "de beoordelingsmarge waarover de facilitator al dan niet beschikt, naargelang de instructies die zijn uitgevaardigd door het door de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening ter beschikking gestelde vademecum, in zoverre laatstgenoemde hem al dan niet de mogelijkheid bood de vereisten van de aan de betrokkene opgelegde verbintenissen te wijzigen of hem, ten minste, enige ruimte te laten bij de evaluatie van de uitvoering ervan, rekening houdend met zijn ge-zondheidstoestand", vernietigt, met wijziging van het vonnis van de eerste rechter, de beslissing van de eiser van 22 juli 2013 en herstelt de verweerder in zijn recht op werkloosheidsuitkeringen met ingang van 29 juli 2013. III.Het bestreden arrest steunt die beslissing op alle redenen vermeld [...]onder de titel "beslissing van het [arbeids]hof", die hierna worden weergegeven, en inzonder-heid op de volgende redenen: "Het Hof van Cassatie heeft bij [...] arrest [...] van 5 november 2012 een beslissing genomen over de aard van de uitsluitingsmaatregel, waarbij het de aanmerking van strafrechtelijke sanctie verwerpt [...]. [...] Het is zaak vast te stellen dat het Hof van Cassatie geenszins de contractuele aard van de maatregel in kwestie uitsluit, of op zijn minst niet van de voorwaarden waarmee de werkloze zijn beschikbaarheid op de arbeidsmarkt moet aantonen en van de evaluatie die daarvan wordt gemaakt om te komen tot de vaststelling dat de uitsluiting van de uitkeringen verantwoord is. De activeringsovereenkomst is immers het meetinstrument waarmee de beschikbaarheid van de werkloze op de arbeidsmarkt wordt geëvalueerd, samen met de inspanningen die hij moet leveren om actief naar werk te zoeken teneinde te voldoen aan die fundamentele voorwaarde voor toekenning van werkloosheidsuitkeringen. Aangezien de tekst zelf van de reglementaire bepalingen die van toepassing zijn op het toezicht op de activering van de werkzoekenden, uitdrukkelijk betrekking heeft op de overeenkomsten die laatstgenoemden moeten aangaan wanneer hun inspanningen om naar werk te zoeken ontoereikend worden geacht, kan niet redelijk worden gesteld dat de aldus ingevoerde maatregel geen contractuele grond zou hebben [...]. Hoewel de uitsluitingsmaatregel, die gekoppeld is aan de vaststelling dat de inspanningen ontoereikend zijn, niet als dusdanig van contractuele aard is, is het echter zaak te erkennen dat de procedure die tot die evaluatie heeft geleid op contractuele gronden berust, aangezien ze vaste vorm krijgt door opeenvolgende schriftelijke overeenkomsten die de verbintenissen bevatten die de werkloze is aangegaan na afloop van de gesprekken die tot doel hebben de balans op te maken hetzij van de inspanningen die hij geleverd heeft om naar werk te zoeken voordat hij aan het activeringsstelsel werd onderworpen, hetzij in het raam van de inspanningen die zijn vermeld in de eerste overeenkomst die met hem werd gesloten. Die contractuele grondslag werd bekrachtigd door een voorgaand arrest van het Hof van Cassatie van 9 juni 2008 [...]. [...] Het staat aan het [arbeids]hof na te gaan of de evaluatie door de litigieuze beslissing die aan de basis ligt van het verhaal waarvan het de wettigheid moet toetsen, bij de evaluatie van de tweede activeringsovereenkomst het voorwerp heeft uitgemaakt van...