Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2018-06-28

Rolnummers 6538 en 6539 Arrest nr. 80/2018 van 28 juni 2018 In zake : de beroepen tot gedeeltelijke vernietiging van de wet van 4 mei 2016 houdende internering en diverse bepalingen inzake Justitie, ingesteld door R.W. en anderen en door de vzw « Ligue des Droits de l’Homme » Het Grondwettelijk Hof samengesteld uit de voorzitters A. Alen en J. Spreutels, de rechters L. Lavrysen, J.-P. Snappe, J.-P. Moerman, E. Derycke, T. Merckx-Van Goey, P. Nihoul, F. Daoût, T. Giet en R. Leysen, en, overeenkomstig artikel 60bis van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof, emeritus voorzitter E. De Groot, bijgestaan door de griffier F. Meersschaut, onder voorzitterschap van emeritus voorzitter E. De Groot wijst na beraad het volgende arrest 2 I. Onderwerp van de beroepen en rechtspleging a. Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 12 november 2016 ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 15 november 2016, is beroep tot vernietiging ingesteld van de artikelen 171, 173, 183, 196, 197, 203 en 208 tot 222 van de wet van 4 mei 2016 houdende internering en diverse bepalingen inzake Justitie (bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 13 mei 2016) door R.W., D.V., M. V.E., M.C., G.O., K. V.Z., P.L., J.C., F.M., J. V.W., R.G., D.A., M.C., J.-P. K. en Y. D.W., bijgestaan en vertegenwoordigd door Mr. P. Verpoorten, advocaat bij de balie te Turnhout. b. Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 14 november 2016 ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 15 november 2016, heeft de vzw « Ligue des Droits de l’Homme », bijgestaan en vertegenwoordigd door Mr. D. Dupuis, advocaat bij de balie te Brussel, beroep tot vernietiging ingesteld van de artikelen 23, 144, d), 163, 167, § 1, 216, derde lid, 221 en 224, tweede lid, van dezelfde wet. Die zaken, ingeschreven onder de nummers 6538 en 6539 van de rol van het Hof, werden samengevoegd. Memories en memories van wederantwoord zijn ingediend door : - de Vlaamse Regering, bijgestaan en vertegenwoordigd door Mr. B. Staelens, advocaat bij de balie te Brugge (in de zaak nr. 6538); - de Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door Mr. E. Jacubowitz en Mr. A. Poppe, advocaten bij de balie te Brussel (in de zaken nrs. 6538 en 6539). De verzoekende partijen hebben memories van antwoord ingediend. Bij beschikking van 18 oktober 2017 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers R. Leysen en T. Giet te hebben gehoord, beslist dat de zaken in staat van wijzen zijn, dat geen terechtzitting zal worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek heeft ingediend om te worden gehoord, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten zullen worden gesloten op 14 november 2017 en de zaken in beraad zullen worden genomen. Ingevolge het verzoek van een partij om te worden gehoord, heeft het Hof bij beschikking van 14 november 2017 de dag van de terechtzitting bepaald op 13 december 2017. Op de openbare terechtzitting van 13 december 2017 : - zijn verschenen : . Mr. P. Verpoorten, voor de verzoekende partijen in de zaak nr. 6538; . Mr. D. Dupuis, voor de verzoekende partij in de zaak nr. 6539; . Mr. B. Staelens, voor de Vlaamse Regering; . Mr. E. Jacubowitz, Mr. A. Poppe en Mr. C. Caillet, advocaat bij de balie te Brussel, voor de Ministerraad; 3 - hebben de rechters-verslaggevers R. Leysen en T. Giet verslag uitgebracht; - zijn de voornoemde advocaten gehoord; - zijn de zaken in beraad genomen. De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast. II. In rechte -A- Ten aanzien van het belang van de verzoekende partijen in de zaken nrs. 6538 en 6539 A.1.1. De verzoekende partijen in de zaak nr. 6538 hebben het statuut van geïnterneerde en hebben aldus belang om een beroep de vernietiging te vorderen van een wet die hun statuut wijzigt. Uit de rechtspraak van het Hof volgt bovendien dat de habeas corpus in alle omstandigheden een dermate essentieel aspect is van de vrijheid van de burger, dat iedere fysieke persoon die zich op het Belgische grondgebied bevindt er voortdurend belang bij heeft dat de regels betreffende internering de individuele vrijheid waarborgen. A.1.2. Volgens artikel 3 van haar statuten heeft de verzoekende partij in de zaak nr. 6539 tot doel onrecht en elke willekeurige inbreuk op de rechten van een individu of een gemeenschap te bestrijden. Zij verdedigt de beginselen van gelijkheid, vrijheid en humanisme waarop de democratische samenlevingen zijn gegrondvest en die zijn afgekondigd, onder meer, door de Belgische Grondwet en verschillende internationale overeenkomsten. Zij steunt elk initiatief dat strekt tot de totstandkoming en de bevordering van de rechten en vrijheden en streeft die doelstellingen na los van elke partij- of confessionele binding. Zij doet gelden dat het Hof in vergelijkbare zaken herhaaldelijk heeft erkend dat zij belang had om in rechte op te treden. De verzoekende partij meent een belang te hebben bij het vorderen van de vernietiging van bepalingen die haar statutaire doelen raken. A.1.3. De Ministerraad betwist het belang van de verzoekende partijen niet. Ten aanzien van de exceptie opgeworpen door de Ministerraad A.2.1. De Ministerraad meent dat de verzoekende partijen in de zaak nr. 6538 niet weergeven bij de uiteenzetting van hun middelen op welke wijze de artikelen 10 en 11 van de Grondwet zouden worden geschonden. Ze laten na om aan te geven met welke categorie van personen de geïnterneerden die onder het toepassingsgebied van de bestreden bepalingen vallen, dienen te worden vergeleken. Aangezien een middel slechts ontvankelijk is wanneer wordt uiteengezet op welke wijze de bestreden bepalingen afbreuk doen aan de referentienorm, acht de Ministerraad het beroep onontvankelijk. Voorts wordt het Hof uitgenodigd de bestreden bepalingen rechtstreeks te toetsen aan verdragsrechtelijke bepalingen, waartoe het niet bevoegd is. A.2.2. De verzoekende partijen in de zaak nr. 6538 wijzen erop dat het Hof reeds geoordeeld heeft dat wanneer een verzoekende partij, in het kader van een beroep tot vernietiging, de schending aanvoert van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in samenhang gelezen met een verdragsrechtelijke bepaling waarin een grondrecht wordt gewaarborgd, het middel erin bestaat dat zij van oordeel is dat een verschil in behandeling wordt ingesteld doordat haar de uitoefening van dat grondrecht wordt ontzegd door de bepalingen die zij met het beroep bestrijdt, terwijl dat grondrecht voor elke andere burger onverminderd zou zijn gewaarborgd. Aldus nodigt de verzoekende partij het Hof niet uit om de bestreden bepalingen rechtstreeks te toetsen aan de verdragsrechtelijke bepalingen. 4 Ten gronde Wat betreft de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen tot internering a) Het aanvullend deskundig psychiatrisch onderzoek bij de eerste zitting van de kamer voor de bescherming van de maatschappij : artikel 171 van de wet van 4 mei 2016 (eerste middel in de zaak nr. 6538) A.3.1. In het eerste middel voeren de verzoekende partijen in de zaak nr. 6538 aan dat artikel 171 van de bestreden wet, dat het tweede lid van artikel 32 van de wet van 5 mei 2014 betreffende de internering opheft, de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in samenhang gelezen met de artikelen 5 en 13 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, schendt doordat de bestreden bepaling de kamer voor de bescherming van de maatschappij de bevoegdheid ontneemt om een deskundig psychiatrisch onderzoek te bevelen indien zij dat nodig zou achten bij de aanvang van de uitvoering van een interneringsmaatregel. A.3.2. De parlementaire voorbereiding stelt ten onrechte dat het niet nodig lijkt om reeds op de eerste zitting van de kamer voor de bescherming van de maatschappij een deskundig onderzoek te kunnen bevelen, gelet op de relatief korte tijdspanne tussen de beslissing tot internering en de eerste zitting van de kamer voor de bescherming van de maatschappij. De internering kan slechts worden bevolen nadat er een deskundig psychiatrisch onderzoek werd uitgevoerd. Het is echter zeer ongebruikelijk dat de rechtbank onmiddellijk na de uitvoering van dat onderzoek uitspraak doet. Bovendien gaat artikel 29, § 1, van de wet van 5 mei 2014 betreffende de internering uit van het in kracht van gewijsde getreden vonnis of arrest. Er kan dus sprake zijn van een groot tijdsverloop, aangezien de procedure mogelijkerwijs ook een hoger beroep en een cassatieberoep omvat. De verzoekende partijen zijn dan ook van oordeel dat er geen enkele garantie bestaat dat het deskundigenverslag, waarop de beschikking tot internering stoelt, op het ogenblik van de eerste zitting van de kamer voor de bescherming van de maatschappij nog een weergave is van de werkelijke en actuele toestand van de geïnterneerde. A.3.3. In het principearrest Winterwerp t. Nederland van 24 oktober 1979 heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens geoordeeld dat er sprake moet zijn van een actuele, voldoende ernstige geestesziekte vastgesteld door een objectieve medische expertise opdat een vrijheidsberoving als geestesziekte rechtmatig kan zijn. In het licht van die actualiteitsvereiste is de afschaffing van de mogelijkheid tot het bevelen van een psychiatrische expertise niet te verantwoorden. De bestreden bepaling ontneemt immers de kamer voor de bescherming van de maatschappij haar belangrijkste middel om, op het ogenblik dat zij het interneringsdossier voor de eerste keer voor zich krijgt, controle uit te oefenen op de grondvoorwaarden van de rechtmatigheid van de internering. Noch de samenstelling van de kamer voor de bescherming van de maatschappij, noch het dossier dat wordt voorgelegd aan die kamer compenseert de afschaffing van die mogelijkheid. Indien de kamer voor de bescherming van de maatschappij meent dat de...