Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-11-13

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 149/2025
van 13 november 2025
Rolnummers : 8369 en 8372
In zake : de beroepen tot gedeeltelijke vernietiging van de wet van 15 mei 2024 « houdende bepalingen inzake digitalisering van justitie en diverse bepalingen II », ingesteld door Pierre Thiriar en door de Orde van Vlaamse balies.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Yasmine Kherbache, Sabine de Bethune, Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Nicolas Dupont, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de beroepen en rechtspleging
Bij twee verzoekschriften die aan het Hof zijn toegezonden bij op 27 en 28 november 2024
ter post aangetekende brieven en ter griffie zijn ingekomen op 28 en 29 november 2024, zijn beroepen tot gedeeltelijke vernietiging van de wet van 15 mei 2024 « houdende bepalingen inzake digitalisering van justitie en diverse bepalingen II » (bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 28 mei 2024) ingesteld respectievelijk door Pierre Thiriar en door de Orde van Vlaamse balies, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Frank Judo, mr. Cedric Jenart en mr. Louise Janssens, advocaten bij de balie te Brussel.
Die zaken, ingeschreven onder de nummers 8369 en 8372 van de rol van het Hof, werden samengevoegd.
De Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Patrik De Maeyer en mr. Daisy Daniels, advocaten bij de balie te Brussel, heeft een memorie ingediend, de verzoekende partijen hebben memories van antwoord ingediend en de Ministerraad heeft ook een memorie van wederantwoord ingediend.
2
Bij beschikking van 2 juli 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Willem Verrijdt en Magali Plovie te hebben gehoord, beslist dat de zaken in staat van wijzen waren, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaken in beraad zouden worden genomen.
Ingevolge het verzoek van de verzoekende partij in de zaak nr. 8372 om te worden gehoord, heeft het Hof bij beschikking van 16 juli 2025 de dag van de terechtzitting bepaald op 1 oktober 2025.
Op de openbare terechtzitting van 1 oktober 2025 :
- zijn verschenen :
. Pierre Thiriar, verzoekende partij in de zaak nr. 8369, in eigen persoon;
. mr. Louise Janssens, tevens loco mr. Frank Judo en mr. Cedric Jenart, voor de verzoekende partij in de zaak nr. 8372;
. mr. Daisy Daniels en mr. Julien Jouve, advocaat bij de balie te Brussel, loco mr. Patrik De Maeyer, voor de Ministerraad;
- hebben de rechters-verslaggevers Willem Verrijdt en Magali Plovie verslag uitgebracht;
- zijn de voornoemde partijen gehoord;
- zijn de zaken in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. In rechte
-A-
Ten aanzien van het eerste middel in de zaak nr. 8369
A.1.1. Het eerste middel in de zaak nr. 8369 is afgeleid uit de schending, door de artikelen 15, 21 en 22 van de wet van 15 mei 2024 « houdende bepalingen inzake digitalisering van justitie en diverse bepalingen II »
(hierna : de wet van 15 mei 2024), van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in samenhang gelezen met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
A.1.2. In tegenstelling tot wat de Ministerraad betoogt, is het middel volgens de verzoekende partij in de zaak nr. 8369 ontvankelijk in zoverre het gericht is tegen de artikelen 15 en 21 van de wet van 15 mei 2024. De artikelen 15, 21 en 22 van die wet zijn immers onlosmakelijk met elkaar verbonden.
A.1.3. Volgens de verzoekende partij in de zaak nr. 8369 hebben de bestreden bepalingen als gevolg dat de griffiers niet langer authenticiteit verlenen aan de procedurestukken die deel uitmaken van de dossiers van de rechtspleging. Voortaan vloeit het authentieke karakter van die stukken voort uit de opname ervan in het Centraal
3
register van dossiers van de rechtspleging (hierna : het Centraal register), dat wordt beheerd door de uitvoerende macht. Aldus roepen de bestreden bepalingen een verschil in behandeling in het leven tussen, enerzijds, de magistraten van de rechterlijke orde en, anderzijds, de magistraten van het Grondwettelijk Hof en van de administratieve rechtscolleges, waaronder de Raad van State. De magistraten van die laatste rechtscolleges oefenen hun rechtsprekende functie uit zonder inmenging van de uitvoerende macht. Daarnaast roepen de bestreden bepalingen een verschil in behandeling in het leven tussen, enerzijds, partijen in een procedure bij de hoven en rechtbanken en, anderzijds, partijen in een procedure bij het Grondwettelijk Hof of een administratief rechtscollege. Enkel de laatstgenoemde procespartijen kunnen erop vertrouwen dat hun zaak in volledige onafhankelijkheid en zonder inmenging van de uitvoerende macht wordt berecht, met name wat betreft het beheer van het dossier van de rechtspleging. Zulks is eveneens in strijd met het recht op een eerlijk proces.
Rechtzoekenden moeten erop kunnen vertrouwen dat hun zaak wordt beoordeeld door een onafhankelijke rechter, zonder dat de uitvoerende macht invloed kan uitoefenen op de toegang tot of de inhoud van de procedurestukken.
Tot slot roepen de bestreden bepalingen een verschil in behandeling in het leven tussen, enerzijds, de leden van de rechterlijke macht en, anderzijds, de leden van de uitvoerende en de wetgevende macht. Enkel die laatsten kunnen onafhankelijk hun dossiers beheren en authenticiteit verlenen aan hun handelingen en akten.
A.2.1. Volgens de Ministerraad blijkt niet uit de uiteenzetting van het middel in het verzoekschrift in welk opzicht de artikelen 15 en 21 van de wet van 15 mei 2024 in strijd zouden zijn met de aangevoerde toetsingsnormen. Het middel is daarom slechts ontvankelijk in zoverre het is gericht tegen artikel 22 van de wet van 15 mei 2024. Een eventuele vernietiging dient bovendien te worden beperkt tot de bij die bepaling ingevoegde paragraaf 3 van artikel 725bis/1 van het Gerechtelijk Wetboek, aangezien de kritieken van de verzoekende partij in de zaak nr. 8369 enkel betrekking hebben op de wijze waarop het Centraal register wordt beheerd.
A.2.2. De Ministerraad vervolgt dat artikel 725bis/1, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek aan de beheerder van het Centraal register geen bevoegdheden toekent met betrekking tot de authenticiteit en de inhoud van de individuele dossiers van de rechtspleging. De beheerder staat slechts in voor de werking van het Centraal register en de controle daarop. Uitsluitend personen met een gerechtelijk ambt, met name de griffiers, zijn bevoegd om de inhoud van de in het Centraal register opgenomen dossiers van de rechtspleging te bepalen. Zulks blijkt eveneens uit het feit dat de door de Koning te bepalen technische en materiële regels voor de inrichting en werking van het Centraal register « geen invloed kunnen hebben op de inhoud of de begrijpelijkheid van de in het Centraal register opgenomen dossiers van de rechtspleging » (artikel 725bis/1, § 7, van het Gerechtelijk Wetboek), alsook uit artikel 722 van het Gerechtelijk Wetboek, zoals ingevoegd bij artikel 16 van de wet van 15 mei 2024. Er is geen sprake van enige inmenging door de uitvoerende macht en evenmin komt de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het gedrang, zoals ook blijkt uit het arrest van het Hof nr. 9/2025 van 30 januari 2025
() met betrekking tot het Centraal register voor de beslissingen van de rechterlijke orde. Artikel 22 van de wet van 15 mei 2024 is bestaanbaar met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, in samenhang gelezen met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, aldus de Ministerraad.
Ten aanzien van het tweede middel in de zaak nr. 8369
A.3.1. Het tweede middel in de zaak nr. 8369 is afgeleid uit de schending, door de artikelen 15, 21 en 22 van de wet van 15 mei 2024, van de artikelen 40 en 151, § 1, van de Grondwet, in samenhang gelezen met titel II (« De Belgen en hun rechten ») ervan en met artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. In haar memorie van antwoord voert de verzoekende partij bovendien aan dat de bestreden bepalingen ook in strijd zijn met de verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 « betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) ».
A.3.2. De verzoekende partij in de zaak nr. 8369 zet uiteen dat de artikelen 40 en 151, § 1, van de Grondwet en artikel 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht verankeren, hetgeen noodzakelijk is om de rechten en vrijheden bedoeld in titel II van de Grondwet te waarborgen.
In haar memorie van antwoord preciseert de verzoekende partij dat titel II van de Grondwet onder meer bestaat uit de artikelen 13 en 23, die respectievelijk het recht op een « natuurlijke rechter » en het recht op de eerbiediging van de fundamentele rechten, waaronder het recht op rechtszekerheid, waarborgen. Zij vervolgt dat, krachtens artikel 168, eerste lid, van het Gerechtelijk Wetboek, de griffier een gerechtelijke functie uitoefent, en onder meer de akten verlijdt waarmee hij belast is, alsook de minuten, registers en akten van het gerecht bewaart en daarvan uitgiften, uittreksels of afschriften afgeeft. De bestreden bepalingen onttrekken die taken aan de griffier en wijzen die toe aan het gemeenschappelijk beheerscomité bedoeld in artikel 42 van de wet van 18 februari 2014
4
« betreffende de invoering van een...