Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-11-13

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 148/2025
van 13 november 2025
Rolnummer : 8358
In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 47bis, § 2, van het Wetboek van strafvordering, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Thierry Giet, Joséphine Moerman, Michel Pâques, Yasmine Kherbache en Danny Pieters, bijgestaan door griffier Nicolas Dupont, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de prejudiciële vraag en rechtspleging
Bij vonnis van 19 april 2024, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 14 november 2024, heeft de Rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge, de volgende prejudiciële vraag gesteld :
« Schendt artikel 47bis, § 2 van het Wetboek van Strafvordering de artikelen 10 en 11 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met artikel 6 EVRM, vermits zij in dezelfde cautieverplichting voorziet bij het verhoor van een verdachte - natuurlijke persoon die niet de vertegenwoordiger is van een rechtspersoon die (potentieel) verdachte is en een verdachte - natuurlijke persoon die vertegenwoordiger is van een rechtspersoon die (potentieel)
verdachte is, terwijl een verdachte die in deze dubbele hoedanigheid wordt ondervraagd zich in een veel kwetsbaardere positie bevindt en aldus uitgebreider dient te worden geïnformeerd over zijn rechten ».
Memories en memories van antwoord zijn ingediend door :
- de bv « X », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Joris Van Cauter en mr. Karel De Meester, advocaten bij de balie te Gent;
2
- de Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Steve Ronse en mr. Thomas Quintens, advocaten bij de balie van West-Vlaanderen.
Bij beschikking van 24 september 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Yasmine Kherbache en Michel Pâques te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, is de zaak in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. De feiten en de rechtspleging in het bodemgeschil
De bv « X » en haar vennoot P.G. worden gezamenlijk vervolgd wegens verschillende sociaalrechtelijke inbreuken. De eerstgenoemde wordt vervolgd in de hoedanigheid van werkgever en van rechtspersoon die strafrechtelijk verantwoordelijk is op grond van artikel 5 van het Strafwetboek. De laatstgenoemde wordt vervolgd in de hoedanigheid van werkgever en minstens van lasthebber van de bv « X ».
P.G. wordt op 31 mei 2021 uitgenodigd voor verhoor. De schriftelijke uitnodiging bevat de beknopte mededeling van de feiten en de verklaring van de rechten overeenkomstig artikel 47bis van het Wetboek van strafvordering. Op 22 juni 2021 wordt P.G. verhoord met bijstand van een advocaat.
Vervolgens worden de bv « X » en P.G. gedagvaard voor de Rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge, zijnde het verwijzende rechtscollege. De bv « X » werpt op dat voorafgaand aan het verhoor van een natuurlijke persoon die een verdachte is en die de vertegenwoordiger is van een rechtspersoon die mogelijk ook een verdachte is, moet worden gewezen op de mogelijkheid om zich te laten bijstaan door verschillende raadslieden of om te verzoeken een lasthebber ad hoc aan te stellen. Anders zou het zwijgrecht of het recht om zichzelf niet te beschuldigen louter illusoir zijn, vermits een rechtspersoon volledig afhankelijk is van de natuurlijke personen die hem vertegenwoordigen. In die omstandigheden beslist het verwijzende rechtscollege om op verzoek van de bv « X » de bovenvermelde prejudiciële vraag te stellen.
III. In rechte
-A-
A.1. De bv « X », zijnde de tweede beklaagde voor het verwijzende rechtscollege, is van oordeel dat het in het geding zijnde artikel 47bis, § 2, van het Wetboek van strafvordering de in de prejudiciële vraag vermelde referentienormen schendt, in zoverre die bepaling niet voorziet in de verplichting om, indien de verdachte natuurlijke persoon ook de wettelijke vertegenwoordiger is van een rechtspersoon die eveneens (een mogelijke)
verdachte is, mee te delen in welke hoedanigheid die natuurlijke persoon wordt verhoord. Zulks is nochtans noodzakelijk om de rechtspersoon toe te laten zijn rechten van verdediging, in het bijzonder het recht op bijstand door een raadsman, het zwijgrecht en het recht om zichzelf niet te beschuldigen, uit te oefenen. Meer in het bijzonder laat die mededeling de rechtspersoon toe noodzakelijke keuzes te maken in verband met zijn strafrechtelijke verdediging, en met name te beslissen om zich te laten bijstaan door dezelfde dan wel een andere raadsman als de natuurlijke persoon, of nog te verzoeken om de aanstelling van een lasthebber ad hoc overeenkomstig artikel 2bis van de voorafgaande titel van het Wetboek van strafvordering.
3
De tweede beklaagde voor het verwijzende rechtscollege wijst erop dat een verklaring die niet zelfincriminerend is voor de verdachte natuurlijke persoon, wel zelfincriminerend kan zijn voor de verdachte rechtspersoon die door die natuurlijke persoon wordt vertegenwoordigd. De verklaring van de verdachte natuurlijke persoon kan aldus de rechtspositie van de rechtspersoon...