Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-06-19

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 91/2025
van 19 juni 2025
Rolnummers : 8273, 8274, 8275, 8276, 8277, 8278 en 8282
In zake : de beroepen tot vernietiging van artikel 10 van de ordonnantie van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie van 22 december 2023 « houdende diverse bepalingen betreffende Gezondheid, Bijstand aan Personen en Gezinsbijslagen », ingesteld door de nv « Residentie Paloke », door de nv « Home Sebrechts », door de bv « Seniors Care-Ion », door de nv « Wood Side Residence » en anderen, door de nv « New Philip » en anderen, door de nv « Vesper » en anderen en door de nv « Aedifica » en anderen.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit rechter Joséphine Moerman, waarnemend voorzitster, rechter Thierry Giet, waarnemend voorzitter, en de rechters Michel Pâques, Danny Pieters, Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt en Kattrin Jadin, bijgestaan door griffier Frank Meersschaut, onder voorzitterschap van rechter Joséphine Moerman,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de beroepen en rechtspleging
Bij zeven verzoekschriften die aan het Hof zijn toegezonden bij op 10 en 11 juli 2024 ter post aangetekende brieven en ter griffie zijn ingekomen op 11, 12 en 15 juli 2024, zijn beroepen tot vernietiging van artikel 10 van de ordonnantie van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie van 22 december 2023 « houdende diverse bepalingen betreffende Gezondheid, Bijstand aan Personen en Gezinsbijslagen » (bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 11 januari 2024) ingesteld respectievelijk door de nv « Residentie Paloke », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, advocaten bij de balie van Antwerpen, door de nv « Home Sebrechts », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, door de bv « Seniors Care-Ion », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, door de nv « Wood Side Residence », de bv « Résidence Les Tamaris » en de nv « LNA Santé », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, door de nv « New Philip », de nv « Longchamps Libertas », de nv « Résidence du Cinquantenaire », de nv « Les Jardins d’Ariane », de nv « International Residence Service », de nv « Parc Palace », de nv « Résidence Diamant », de nv « Résidence Rinsdelle », de nv « Palacea », de bv « Château Chenois
2
Gestion » en de nv « emeis Belgium », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, door de nv « Vesper », de nv « Vivalys », de nv « Vivalto Home Belgium » en de vennootschap naar Frans recht « Vivalto Vie Holding SAS », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Kristiaan Caluwaerts en mr. Jorge Chávez Aréstegui, en door de nv « Aedifica », de nv « Care Property Invest » en de nv « Cofinimmo », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Barteld Schutyser en mr. Bart Martel, advocaten bij de balie te Brussel.
Die zaken, ingeschreven onder de nummers 8273, 8274, 8275, 8276, 8277, 8278 en 8282
van de rol van het Hof, werden samengevoegd.
Het Verenigd College van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Michel Kaiser en mr. Pierre Bellemans, advocaten bij de balie te Brussel, en door mr. Anthony Poppe, advocaat bij de balie te Gent, heeft een memorie ingediend, de verzoekende partijen hebben memories van antwoord ingediend en het Verenigd College van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie heeft ook een memorie van wederantwoord ingediend.
Bij beschikking van 30 april 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggeefsters Joséphine Moerman en Emmanuelle Bribosia te hebben gehoord, beslist dat de zaken in staat van wijzen waren, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaken in beraad zouden worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, zijn de zaken in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. In rechte
-A-
Ten aanzien van de ontvankelijkheid
A.1.1. De verzoekende partijen in de zaken nrs. 8273, 8274, 8275, 8276, 8277, 8278 en 8282 vorderen de vernietiging van artikel 10 van de ordonnantie van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie van 22 december 2023 « houdende diverse bepalingen betreffende Gezondheid, Bijstand aan Personen en Gezinsbijslagen », dat artikel 15, § 1, van de ordonnantie van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie van 24 april 2008 « betreffende de voorzieningen voor ouderen » (hierna : de ordonnantie van 24 april 2008)
vervangt. Zij zetten uiteen dat artikel 15, § 1, van de ordonnantie van 24 april 2008, zoals vervangen door het voormelde artikel 10, in essentie met zich meebrengt dat de helft van de erkenningen van plaatsen in ouderenvoorzieningen die gedurende het voorafgaande jaar gemiddeld onbezet bleven, vervalt.
A.1.2. De verzoekende partijen in de zaken nrs. 8273, 8274 en 8275, de eerste en de tweede verzoekende partij in de zaak nr. 8276, de eerste tot de tiende verzoekende partij in de zaak nr. 8277 en de eerste en de tweede verzoekende partij in de zaak nr. 8278 zijn van mening dat zij belang hebben bij de vernietiging van de bestreden
3
bepaling, daar zij vennootschappen zijn die actief zijn in de commerciële sector van voorzieningen voor ouderen op het grondgebied van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest. Zij wijzen allen erop dat zij reeds het voorwerp hebben uitgemaakt van de in de bestreden bepaling vervatte maatregel.
De derde verzoekende partij in de zaak nr. 8276 zet uiteen dat zij een Franse holdingvennootschap is waarvan de eerste twee verzoekende partijen in die zaak deel uitmaken. De elfde verzoekende partij in de zaak nr. 8277
wijst erop dat zij een Belgische holdingvennootschap is waarvan de overige verzoekende partijen in die zaak deel uitmaken en dat haar in het verleden genomen investeringsbeslissingen onder meer waren gebaseerd op de erkende plaatsen in de desbetreffende ouderenvoorzieningen. De derde verzoekende partij in de zaak nr. 8278 zet uiteen dat zij een Belgische holdingvennootschap is die de aandelen van de eerste twee verzoekende partijen in die zaak aanhoudt. De vierde verzoekende partij in de zaak nr. 8278 wijst erop dat zij een Franse holdingvennootschap is die de aandelen van de derde verzoekende partij in die zaak aanhoudt en dat zij haar deelneming in de desbetreffende rusthuizen heeft verworven omwille van de bestaande activa en de toekomstige mogelijkheden om die te blijven exploiteren.
De verzoekende partijen in de zaak nr. 8282 zetten uiteen dat zij eigenaar zijn van zorgvastgoed op het grondgebied van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest waarin voorzieningen voor ouderen worden uitgebaat en dat hun inkomsten afhangen van de inkomsten die zij uit de terbeschikkingstelling van het vastgoed verwerven.
Zij zetten uiteen dat de desbetreffende voorzieningen hebben geïnvesteerd om de komende vergrijzingsgolf op te vangen en dat de bestreden bepaling die investeringen afstraft. De ongunstige financiële gevolgen van die bepaling voor de beheerders van de voorzieningen zetten zich volgens hen naar hen door, daar zij dreigen te worden geconfronteerd met wanbetalingen vanwege hun huurders en daar zij nu reeds een vermogensverlies lijden. Zij zijn van mening dat daaruit hun belang bij het beroep tot vernietiging van de bestreden bepaling blijkt.
Ten gronde
Wat betreft de middelen afgeleid uit de schending van het eigendomsrecht
A.2. Het eerste middel in de zaken nrs. 8273, 8274, 8275, 8276, 8277, 8278 en 8282 is afgeleid uit de schending van artikel 16 van de Grondwet, in samenhang gelezen met artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
A.3.1. Volgens de verzoekende partijen in de zaken nrs. 8273, 8274, 8275, 8276, 8277 en 8278 dienen een vergunning, een erkenning en een legitieme verwachting om op basis van een vergunning of een erkenning een plaats in een ouderenvoorziening te kunnen exploiteren, te worden gekwalificeerd als eigendom in de zin van de in het middel vermelde referentienormen. Zij zijn van mening dat de ontzetting van de eigendom waarin de bestreden bepaling voorziet, niet « ten algemenen nutte » is, terwijl artikel 16 van de Grondwet alleen in dat geval een eigendomsberoving toelaat. De door de ordonnantiegever nagestreefde doelstelling betreffende de keuzevrijheid van de ouderen en de nagestreefde budgettaire doelstellingen kunnen volgens hen de eigendomsberoving niet rechtvaardigen. Zij zijn in essentie van mening dat de keuze die een oudere maakt met betrekking tot een voorziening, niet wordt bepaald door de sector waartoe die voorziening behoort (openbare of private sector), maar door de kwaliteit van de zorg, de kostprijs en de locatie van de voorziening. Wat de budgettaire doelstellingen betreft, betwisten zij dat een onbezette plaats bijkomende kosten met zich meebrengt voor de openbare financiën. Bovendien wijzen zij erop dat de ordonnantiegever precies de bedoeling heeft de vervallen verklaarde erkenningen terug in omloop te brengen om zo het evenwicht tussen de private en de openbare sector te kunnen herstellen. Zij zijn ook van mening dat de bestreden bepaling leidt tot meer kosten voor de openbare financiën, daar het de bedoeling is om te komen tot meer voorzieningen in de openbare sector.
A.3.2. Het in de bestreden bepaling geregelde verval van erkenning beantwoordt volgens de verzoekende partijen in de zaken nrs. 8273, 8274, 8275, 8276, 8277 en 8278 om meerdere redenen niet aan de vereiste van evenredigheid. Ten eerste zijn de erkenningen reeds sinds lange tijd verworven door de beheerders van...