Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-06-12

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 88/2025
van 12 juni 2025
Rolnummer : 8292
In zake : de prejudiciële vragen over artikel 84, § 1bis, van de wet van 2 augustus 2002
« betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten », gesteld door een onderzoeksrechter van de Nederlandstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Thierry Giet, Michel Pâques, Yasmine Kherbache, Danny Pieters en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Frank Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging
Bij beschikking van 28 juli 2024, waarvan de expeditie ter griffie van het Hof is ingekomen op 30 juli 2024, heeft een onderzoeksrechter van de Nederlandstalige Rechtbank van eerste aanleg te Brussel de volgende prejudiciële vragen gesteld :
« Schendt artikel 84 § 1bis van de wet van 2 augustus 2002 artikelen 10 en 11 van de Grondwet in samenhang gelezen met artikel 22 van de Grondwet, artikelen 6 en 8 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en met artikelen 7 en 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, voor zover de auditeur van de FSMA in het kader van zijn administratief onderzoek beschikt over een vorderingstermijn van 12 maanden om verkeers- en locatiegegevens van elektronische communicatiemiddelen op te vragen terwijl in het kader van een strafonderzoek voor dezelfde feiten de onderzoeksrechter over een vorderingstermijn van 6 maanden zou beschikken ?
Schendt artikel 84 § 1bis van de wet van 2 augustus 2002 artikelen 10 en 11 van de Grondwet in samenhang gelezen met artikel 22 van de Grondwet, artikelen 6 en 8 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en met artikelen 7 en 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, voor zover in het kader van een administratief onderzoek verkeers- en locatiegegevens gedurende 12 maanden opgevraagd kunnen worden voor misdrijven die strafbaar zijn met maximaal vier jaar gevangenisstraf terwijl in het kader
2
van een strafonderzoek korte vorderingstermijnen gelden en dit voor misdrijven die met dezelfde of grotere strafmaat bestraft worden ? ».
De Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA), bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Marc Fyon, mr. Nathanaëlle Kiekens en mr. Charlotte Conings, advocaten bij de balie te Brussel, heeft een memorie ingediend.
Bij beschikking van 30 april 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Yasmine Kherbache en Michel Pâques te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, is de zaak in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. De feiten en de rechtspleging in het bodemgeschil
De auditeur van de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (hierna : de FSMA) voert een onderzoek lastens B.A. voor feiten van handel met voorwetenschap in aandelen. Teneinde dit onderzoek te kunnen voeren, heeft de auditeur van de FSMA de bevoegdheid om bij een gemotiveerde en schriftelijke beslissing de identificatiegegevens en de verkeers- en locatiegegevens van elektronische-communicatiemiddelen op te vragen, mits hij daartoe de voorafgaande toestemming van de onderzoeksrechter heeft bekomen.
De auditeur van de FSMA vraagt aan de onderzoeksrechter de machtiging om de mededeling van de identificatiegegevens en de verkeersgegevens van de elektronische communicatie van B.A. bij de betrokken operator te bekomen. De onderzoeksrechter stelt vast dat op grond van artikel 84, 1bis, van de wet van 2 augustus 2002 « betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten » (hierna : de wet van 2 augustus 2002) de auditeur van de FSMA de verkeers- en locatiegegevens kan opvragen voor een periode van twaalf maanden voorafgaand aan de beslissing van de auditeur waarbij toegang tot die gegevens wordt gevraagd, terwijl in het kader van een strafonderzoek de onderzoeksrechter in zijn bevelschrift dergelijke verkeersgegevens slechts kan vorderen voor een periode van negen maanden voorafgaand aan het bevelschrift, dan wel voor een periode van zes maanden voorafgaand aan het bevelschrift (artikel 88bis, § 2, van het Wetboek van strafvordering).
De onderzoeksrechter stelt vast dat het onderzoek van de auditeur van het FSMA geen strafonderzoek is, maar een administratief onderzoek en dat de auditeur over meer bevoegdheden zou beschikken dan een onderzoeksrechter in het kader van een strafonderzoek en dit voor feiten die hoogstens met maximaal vier jaar gevangenisstraf strafbaar zouden zijn.
De onderzoeksrechter is van oordeel dat artikel 84 van de wet van 2 augustus 2002 de privacy van de burgers onevenredig lijkt te schenden en stelt de hiervoor weergegeven prejudiciële vragen.
3
III. In rechte
-A-
A.1. De Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (hierna : de FSMA) situeert vooreerst het wettelijk kader, met name de Europese regelgeving, in het bijzonder de verordening (EU) nr. 596/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 « betreffende marktmisbruik (Verordening marktmisbruik) en houdende intrekking van Richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijnen 2003/124/EG, 2003/125/EG en 2004/72/EG van de Commissie » (hierna : de verordening (EU) nr. 596/2014), en de Belgische regelgeving, in het bijzonder het in het geding zijnde artikel 84, § 1bis, van de wet van 2 augustus 2002
« betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten » (hierna : de wet van 2 augustus 2002), artikel 88bis, § 2, van het Wetboek van strafvordering en de wet van 20 juli 2022 « betreffende het verzamelen en het bewaren van de identificatiegegevens en van metagegevens in de sector van de elektronische communicatie en de verstrekking ervan aan de autoriteiten ».
A.2.1. De FSMA voert aan dat het in geding zijnde artikel 84, § 1bis, van de wet van 2 augustus 2002 de artikelen 10 en 11 van de Grondwet niet schendt, omdat het verschil in behandeling redelijk verantwoord is.
A.2.2. De FSMA erkent de vergelijkbaarheid van de in de prejudiciële vraag bedoelde categorieën van personen, te weten de auditeur van de FSMA, op grond van artikel 84, § 1bis, van de wet van 2 augustus 2002, en de onderzoeksrechter, op grond van artikel 88bis van het Wetboek van strafvordering, wat betreft de vorderingstermijnen voor het opvragen van verkeers- en locatiegegevens, maar benadrukt dat dit geenszins betekent dat de uitvoeringsmodaliteiten van de onderzoeksbevoegdheid van de FSMA op grond van artikel 84 van de wet van 2 augustus 2002 identiek zouden moeten zijn aan die van artikel 88bis van het Wetboek van strafvordering. Met de invoering van administratieve onderzoeksbevoegdheden die de FSMA kan aanwenden buiten het kader van een strafonderzoek, heeft de wetgever bewust procedurele regels ingevoerd die verschillen van die welke zijn opgenomen in het Wetboek van strafvordering.
A.2.3. Wat de legitieme doelstelling betreft, stelt de FSMA vast dat de wetgever uitdrukkelijk heeft gekozen voor een termijn van twaalf maanden voor de inbreuken op de artikelen 14 en 15 van de verordening (EU) nr. 596/2014. Het uitgangspunt van de wetgever is dat marktmisbruik de integriteit van de financiële markten schaadt en het vertrouwen van het publiek in de financiële instrumenten schendt. De duur van twaalf maanden is ingegeven door het complexe en tijdsintensieve karakter van onderzoeken naar marktmisbruik.
Dat complexe en tijdsintensieve karakter van het onderzoek wordt nog versterkt wanneer het onderzoek een internationale dimensie heeft.
Artikel 84, § 1bis, van de wet van 2 augustus 2002 beantwoordt derhalve aan een dwingende maatschappelijke behoefte en die keuze van de wetgever is gerechtvaardigd.
A.2.4. Vervolgens toont de FSMA aan dat het verschil in behandeling op een objectief criterium berust. Aan de oorsprong van het verschil ligt de keuze van de wetgever om, op expliciete aansturing van de...