Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-06-12

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 86/2025
van 12 juni 2025
Rolnummer : 8212
In zake : het beroep tot vernietiging van de artikelen 17 en 18 van de programmawet van 22 december 2023 (invoeging en inwerkingtreding van artikel 27513 van het WIB 1992), ingesteld door de vzw « Federgon ».
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Thierry Giet, Joséphine Moerman, Michel Pâques, Yasmine Kherbache, Danny Pieters, Sabine de Bethune, Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt, Kattrin Jadin en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Frank Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van het beroep en rechtspleging
Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 8 mei 2024 ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 10 mei 2024, heeft de vzw « Federgon », bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Stijn Van Lancker, advocaat bij de balie te Gent, beroep tot vernietiging ingesteld van de artikelen 17 en 18 van de programmawet van 22 december 2023
(invoeging en inwerkingtreding van artikel 27513 van het WIB 1992), bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 29 december 2023.
De Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door Ann Lauwens en Selim Dedeli, adviseurs bij de FOD Financiën, heeft een memorie ingediend, de verzoekende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en de Ministerraad heeft ook een memorie van wederantwoord ingediend.
Bij beschikking van 26 februari 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Yasmine Kherbache en Michel Pâques te hebben gehoord, beslist :
- dat de zaak nog niet in gereedheid kon worden gebracht,
2
- de partijen uit te nodigen om, in een aanvullende memorie bij aangetekende brief die uiterlijk op 21 maart 2025 ter post wordt ingediend, waarvan zij binnen dezelfde termijn een afschrift uitwisselen, alsook, via mail, op het mailadres griffie@const-court.be, hun standpunt mee te delen over de mogelijke impact van artikel 31bis, § 3, van het koninklijk besluit van 28 november 1969 « tot uitvoering van de wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders » op het bestreden artikel 17 van de programmawet van 22 december 2023, wat de toepassing van de verordening (EU) 2023/2831 betreft.
Aanvullende memories zijn ingediend door :
- de verzoekende partij;
- de Ministerraad.
Bij beschikking van 30 april 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Yasmine Kherbache en Michel Pâques te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, is de zaak in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. In rechte
-A-
A.1. De verzoekende partij, de vzw « Federgon », vordert de vernietiging van de artikelen 17 en 18 van de programmawet van 22 december 2023. Bij die artikelen wordt de tijdelijke vrijstelling van de doorstorting van de bedrijfsvoorheffing, die geldt voor werkgevers die onder het paritair comité voor het tuinbouwbedrijf vallen en die in bepaalde subsectoren van de tuinbouw, zijnde de fruitteelt of de groenteteelt (paritair comité 145.05 en 145.06), gelegenheidsarbeiders tewerkstellen, permanent gemaakt en wordt de inwerkingtreding op 1 januari 2024
vastgesteld.
De bestreden regeling geldt alleen voor de werkgevers in de land- en tuinbouw ter compensatie van de verhoging van het minimumloon van de gelegenheidsarbeiders en geldt niet voor de uitzendbureaus-werkgevers die gelegenheidsarbeiders tewerkstellen bij gebruikers in de land- en tuinbouwsector, terwijl de tijdelijke regeling in de wet van 8 november 2023 « houdende maatregelen tot ondersteuning van de gelegenheidsarbeiders in de land- en tuinbouw », volgens de verzoekende partij, wel van toepassing was op de uitzendbureaus-werkgevers die gelegenheidsarbeiders tewerkstelden bij gebruikers in de land- en tuinbouwsector.
A.2.1. Als eerste middel voert de verzoekende partij de schending aan van de artikelen 10, 11 en 23 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met de richtlijn 2008/104/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 november 2008 « betreffende uitzendarbeid » (hierna : de richtlijn 2008/104/EG). De grondwettelijke regels van gelijkheid en niet-discriminatie vereisen dat allen die zich in eenzelfde toestand bevinden op gelijke wijze worden behandeld. Volgens de verzoekende partij is er geen enkele reden om de beide sectoren, zijnde de
3
uitzendsector en de land- en tuinbouwsector, niet gelijk te behandelen, vooral omdat rekening moet worden gehouden met de richtlijn 2008/104/EG, die tot doel heeft de bescherming van de uitzendkrachten te garanderen en de kwaliteit van de uitzendarbeid te verbeteren door de naleving van het beginsel van de gelijke behandeling ten aanzien van de uitzendkrachten te waarborgen, en de uitzendbureaus als werkgever te erkennen. De essentiële arbeidsvoorwaarden van de uitzendkrachten moeten voor de duur van hun opdracht bij hun gebruiker ten minste dezelfde zijn als de arbeidsvoorwaarden die voor hen zouden gelden indien zij rechtstreeks door de gebruiker voor dezelfde functie in dienst waren genomen. Uitzendarbeid beantwoordt niet alleen aan de behoeften aan flexibiliteit van de ondernemingen, maar ook aan de behoeften van de werknemers om werk en privéleven te combineren.
Aldus draagt het bij tot het scheppen van banen en tot de deelname aan en de inpassing op de arbeidsmarkt.
A.2.2.1. Ten aanzien van het eerste middel voert de Ministerraad aan dat het middel deels onontvankelijk is, omdat de verzoekende partij nalaat uiteen te zetten op welke manier artikel 23 van de Grondwet zou worden geschonden door de bestreden artikelen 17 en 18 van de programmawet van 22 december 2023.
A.2.2.2. Ten gronde voert de Ministerraad aan dat het verschil in behandeling tussen de uitzendbureaus die uitzendkrachten in dienst nemen om hen ter beschikking te stellen van gebruikers in de fruit- en groenteteelt met het oog op het verrichten van gelegenheidsarbeid, enerzijds, en de reguliere werkgevers in de fruit- of groenteteelt die rechtstreeks gelegenheidsarbeiders in dienst nemen, anderzijds, berust op een objectief criterium, een legitiem doel nastreeft en proportioneel is.
Het verschil in behandeling berust op een objectief criterium, namelijk de tewerkstellingsvorm. Bovendien streeft het verschil in behandeling een legitiem doel na, namelijk het verzekeren van het « flexizekerheidsevenwicht » binnen de fruit- of groenteteelt en de naleving van de bewijsregels die gelden voor de toepassing van de vrijstelling op de doorstorting van de bedrijfsvoorheffing. De wetgever dient een werkbaar evenwicht te bewerkstelligen tussen de werkgeversbehoefte aan arbeidsflexibiliteit aan de ene kant en de werkzekerheid voor de werknemers aan de andere kant. De richtlijn 2008/104/EG laat toe dat, in het belang van de uitzendkrachten, op nationaal niveau beperkingen worden opgelegd aan de inzet van uitzendarbeid. In aansluiting op het standpunt van de sociale partners heeft de wetgever ervoor gekozen om in de vrijstelling enkel te voorzien voor de gelegenheidsarbeider die is tewerkgesteld door een reguliere werkgever in de fruit- of groenteteelt, en niet voor de gelegenheidsarbeider die is tewerkgesteld door een uitzendbureau. Het doortrekken van de vrijstelling van doorstorting van de bedrijfsvoorheffing voor uitzend-gelegenheidsarbeiders zou niet alleen een verruimde combinatie van flexibiliteit langs werkgeverszijde impliceren maar ook een verruimde combinatie van twee onzekere statuten langs werknemerszijde. De combinatie van twee flexisystemen is niet wenselijk vanwege het onzekere statuut van de gelegenheidsarbeider, waardoor het verschil in behandeling pertinent en proportioneel is om het bestaande « flexizekerheidsevenwicht » binnen de fruit- en groenteteelt ook in de toekomst te verzekeren.
Tevens dient de wetgever erop toe te zien dat de voorwaarden voor de vrijstelling van de doorstorting van de bedrijfsvoorheffing correct worden nageleefd. Het kan niet de bedoeling zijn dat de wetgever een vrijstelling invoert voor de uitzendbureaus maar dat naderhand systematisch de bedrijfsvoorheffing alsnog moet worden geheven omdat de uitzendbureaus niet kunnen voldoen aan het bewijs van de gestelde voorwaarden.
A.2.3.1. Wat betreft de gedeeltelijke onontvankelijkheid van het eerste middel, voert de verzoekende partij aan dat de exceptie moet worden verworpen. Wanneer een verdragsbepaling die België bindt, een draagwijdte heeft die analoog is aan die van artikel 23 van de Grondwet, vormen de waarborgen vervat in die verdragsbepaling een onlosmakelijk geheel met de waarborgen die in artikel 23 van de Grondwet zijn opgenomen. De sociale grondrechten en arbeidsvoorwaarden van atypische werknemers of werknemers in een precaire arbeidssituatie worden door de richtlijn 2008/104/EG doeltreffend beschermd.
A.2.3.2. Ten gronde oordeelt de verzoekende partij dat de Ministerraad niet betwist dat de aangevoerde categorieën van personen vergelijkbaar zijn.
Het systeem van de uitzendarbeid laat, volgens de verzoekende partij, op geen enkele manier extra flexibiliteit toe. Het uitzendbureau dient immers dezelfde spelregels te volgen en ook het systeem van de dagcontracten te hanteren. Het argument van de « flexizekerheid » als legitiem doel is niet aan de orde, omdat de artikelen 17 en 18 van de programmawet van 22 december 2023 het optrekken van het loon van de gelegenheidsarbeiders en...