Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-03-27

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 52/2025
van 27 maart 2025
Rolnummers : 8213 en 8214
In zake : de prejudiciële vragen over artikel 27 van de wet van 31 maart 2010 « betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg », gesteld door het Hof van Beroep te Gent.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Thierry Giet, Joséphine Moerman, Michel Pâques, Yasmine Kherbache, Danny Pieters, Sabine de Bethune, Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt, Kattrin Jadin en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Nicolas Dupont, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van de prejudiciële vragen en rechtspleging
Bij twee arresten van 2 mei 2024, waarvan de expedities ter griffie van het Hof zijn ingekomen op 10 mei 2024, heeft het Hof van Beroep te Gent de volgende prejudiciële vragen gesteld :
« 1. Schendt art. 27 van de wet van 31 maart 2010 betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg artikel 13 van de Grondwet, in samenhang gelezen met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, in zoverre het aan het Fonds voor Medische Ongevallen het recht geeft op een door de patiënt aanvaard advies, op grond waarvan zij tot vergoeding van de schade gehouden is, terug te komen, nu dit een soort barrière lijkt te vormen die de rechtsonderhorige verhindert zijn geschil, wat betreft zijn recht op volledige schadevergoeding, ten gronde aan de bevoegde rechter voor te leggen ?
2. Schendt art. 27 van de wet van 31 maart 2010 betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg de artikelen 10 en 11 van de Grondwet doordat de patiënt geplaatst in dezelfde omstandigheden (Fonds voor Medische Ongevallen is van oordeel dat een zorgverlener aansprakelijk is en naderhand blijkt dat die aansprakelijkheid door een rechter toch niet wordt weerhouden) recht heeft op de volledige vergoeding dan wel de gedeeltelijke vergoeding naargelang hij het vergoedingsvoorstel/de tussentijdse vergoedingsvoorstellen van
2
het Fonds voor Medische Ongevallen aanvaardt en zich in dat verband al dan niet, wat zijn vordering ten aanzien van het Fonds voor Medische Ongevallen, tot de rechter wendt ? ».
Die zaken, ingeschreven onder de nummers 8213 en 8214 van de rol van het Hof, werden samengevoegd.
Memories en memories van antwoord zijn ingediend door :
- Tom Degang en Fien Denoo, Johny Degang, Kristien Debaeke, Joris Denoo, Carine Seynaeve en Kevin Degang, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Mattias Tirez en mr. Caroline Vlaminck, advocaten bij de balie te Dendermonde;
- de Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Pierre Slegers en mr. Margaux Kerkhofs, advocaten bij de balie te Brussel.
Bij beschikking van 15 januari 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggeefsters Joséphine Moerman en Emmanuelle Bribosia te hebben gehoord, beslist dat de zaken in staat van wijzen waren, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaken in beraad zouden worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, zijn de zaken in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. De feiten en de rechtspleging in de bodemgeschillen
De geschillen voor het verwijzende rechtscollege hebben betrekking op de gevolgen van een operatie voor klompvoetjes die plaatsvond in 2012 en waarbij de minderjarige patiënt zware en blijvende complicaties opliep ten gevolge van problemen met de anesthesie. Op 3 oktober 2013 hebben de ouders een adviesaanvraag ingediend bij het Fonds voor Medische Ongevallen (hierna : het FMO). Het FMO heeft uiteindelijk op 22 augustus 2017 een advies uitgebracht waarin wordt gesteld dat de anesthesist een fout heeft begaan die hem aansprakelijk stelt en dat er sprake is van ernstige schade. De anesthesist en zijn verzekeraar betwisten de aansprakelijkheid. Het FMO heeft een voorlopig vergoedingsvoorstel opgesteld. De ouders hebben dat voorstel betwist omdat het ontoereikend was om de kosten te dekken, eerst bij het FMO zelf en daarna bij de eerste rechter. In het kader van die procedure vorderde het FMO onder andere de mogelijkheid om terug te komen op zijn advies inzake de aansprakelijkheid.
Het FMO dient tegen het eerste vonnis beroep in bij het verwijzende rechtscollege, dat de hiervoor weergegeven prejudiciële vragen stelt.
Tegelijk heeft het FMO, als gesubrogeerde in de rechten van de ouders, een procedure ingesteld tegen de anesthesist en diens verzekeraar om de kosten te recupereren. Het heeft daarbij ook de gedwongen tussenkomst gevorderd van de ouders, opnieuw op grond van de overweging dat het mag terugkomen op het advies inzake de aansprakelijkheid. De eerste rechter heeft dat verzoek afgewezen. Het FMO heeft ook tegen dat vonnis een beroep ingesteld bij het verwijzende rechtscollege, dat daarbij dezelfde prejudiciële vragen stelt.
3
III. In rechte
-A-
A.1. Volgens de ouders, in eigen naam en in naam van hun kind, en de familieleden moeten beide prejudiciële vragen bevestigend worden beantwoord. De in het geding zijnde bepaling is in strijd met de doelstelling van de volledige regeling, namelijk vermijden dat de slachtoffers van medische ongevallen worden betrokken in de vaak moeilijke en ingewikkelde gerechtelijke procedure inzake medische aansprakelijkheid.
Hoewel het aanvaardbaar is dat het Fonds voor de Medische Ongevallen (hierna : het FMO) niet gebonden is door het vergoedingsvoorstel, om te conservatieve voorstellen te vermijden, heeft de vermeende mogelijkheid om terug te komen op het advies inzake de aansprakelijkheid net tot gevolg dat de volledige doelstelling van de wetgever wordt tenietgedaan. Dat geldt des te meer indien de slachtoffers kunnen worden gedwongen om tussen te komen in de procedure tegen de zorgverlener. In dat geval zou het FMO zelfs belang erbij hebben om de procedure ten aanzien van de zorgverlener te verliezen. Bovendien spoort dat niet met de andere bepalingen van de regeling, waarin herhaaldelijk wordt bevestigd dat het FMO, indien het in het ongelijk wordt gesteld ten aanzien van de zorgverlener, de betaalde vergoeding niet mag terugvorderen. De in het geding zijnde bepaling heeft aldus een afschrikkend effect dat raakt aan de essentie van het recht op toegang tot de rechter van de slachtoffers van medische ongevallen, waardoor het FMO, als administratieve overheid, kan ontsnappen aan elke rechterlijke controle of die controle toch op zijn minst ernstig...