Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-03-20

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 51/2025
van 20 maart 2025
Rolnummer : 8271
In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 2, 4°, van de wet van 12 mei 2024 « tot wijziging van de wet van 11 april 1994 betreffende de openbaarheid van bestuur en tot opheffing van de wet van 12 november 1997 betreffende de openbaarheid van bestuur in de provincies en gemeenten », ingesteld door Peter Verhaeghe en anderen.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit de voorzitters Luc Lavrysen en Pierre Nihoul, en de rechters Thierry Giet, Joséphine Moerman, Michel Pâques, Yasmine Kherbache, Danny Pieters, Sabine de Bethune, Emmanuelle Bribosia, Willem Verrijdt, Kattrin Jadin en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Nicolas Dupont, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van het beroep en rechtspleging
Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 2 juli 2024 ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 3 juli 2024, is beroep tot vernietiging van artikel 2, 4°, van de wet van 12 mei 2024 « tot wijziging van de wet van 11 april 1994 betreffende de openbaarheid van bestuur en tot opheffing van de wet van 12 november 1997 betreffende de openbaarheid van bestuur in de provincies en gemeenten » (bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 6 juni 2024) ingesteld door Peter Verhaeghe, Joannes Wienen, Pascal Malumgré en Roger Housen, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Philippe Vande Casteele, advocaat bij de balie van Antwerpen.
De Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Nicolas Bonbled en mr. Junior Geysens, advocaten bij de balie te Brussel, heeft een memorie ingediend, de verzoekende partijen hebben een memorie van antwoord ingediend en de Ministerraad heeft ook een memorie van wederantwoord ingediend.
Bij beschikking van 29 januari 2025 heeft het Hof, na de rechters-verslaggevers Willem Verrijdt en Magali Plovie te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na
2
ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Aangezien geen enkel verzoek tot terechtzitting werd ingediend, is de zaak in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
II. In rechte
-A-
Ten aanzien van de ontvankelijkheid van het beroep
A.1.1. De Ministerraad werpt op dat het beroep onontvankelijk is omdat het niet tijdig is ingediend. Volgens hem is het beroep uitsluitend gericht tegen een definitie, namelijk van het begrip « administratieve overheid », die een loutere overname betreft van een definitie die reeds in de oorspronkelijke versie van de wet van 11 april 1994
« betreffende de openbaarheid van bestuur » (hierna : de wet van 11 april 1994) vervat zat en die sindsdien nooit is gewijzigd.
A.1.2. Volgens de verzoekende partijen is het beroep niet te laat ingediend. De wetgever heeft zich namelijk niet beperkt tot een louter legistieke of taalkundige ingreep of tot een coördinatie van bestaande bepalingen. Hij heeft daarentegen opnieuw gelegifereerd door het toepassingsgebied van de wet van 11 april 1994 te verruimen.
A.2.1. De Ministerraad voert voorts aan dat het beroep onontvankelijk is wegens gebrek aan belang. De verzoekende partijen maken volgens hem niet aannemelijk dat zij rechtstreeks en ongunstig worden geraakt door de bestreden bepaling. Zij geven zelfs toe dat hun belang niet verschilt van dat van iedere rechtsonderhorige. Het feit dat de derde verzoekende partij als advocaat optreedt in procedures tegen instellingen die volgens de verzoekende partijen ten onrechte niet in de bestreden bepaling zijn opgenomen, en dat die procedures door een gebrek aan openbaarheid moeilijk verlopen, doet niet anders besluiten. De problemen die de derde verzoekende partij zou hebben ervaren, dateren namelijk van vóór de bestreden bepaling en zijn bijgevolg niet aan die bepaling toe te schrijven.
A.2.2. De verzoekende partijen doen gelden dat alle burgers over het vereiste belang beschikken om een bepaling aan te vechten die een categorie van instellingen en organen niet onderwerpt aan de openbaarheid van bestuur. De derde verzoekende partij wordt als advocaat bovendien in het bijzonder getroffen door de bestreden bepaling. Hij kan cliënten minder goed bijstaan in procedures tegen instellingen en organen die niet opgenomen zijn in de bestreden bepaling, aangezien hij in die procedures geen beroep kan doen op de openbaarheid van bestuur om informatie in te winnen.
Ten aanzien van het enige middel
A.3.1. De verzoekende partijen leiden een enig middel af uit de schending, door artikel 2, 4°, van de wet van 12 mei 2024 « tot wijziging van de wet van 11 april 1994 betreffende de openbaarheid van bestuur en tot opheffing van de wet van 12 november 1997 betreffende de openbaarheid van bestuur in de provincies en gemeenten », van de artikelen 10, 11, 13, 19, 25 en 32 van de Grondwet, al dan niet in samenhang gelezen met artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna : het Handvest). Het middel bestaat uit twee onderdelen.
A.3.2. De verzoekende partijen voeren aan dat de bestreden bepaling het beginsel van gelijkheid en niet-
discriminatie (eerste onderdeel) en het recht op toegang tot overheidsinformatie (tweede onderdeel) schendt,
3
doordat zij de wet van 11 april 1994 van toepassing maakt op de administratieve overheden bedoeld in artikel 14
van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna : de gecoördineerde wetten op de Raad van State), maar niet op de wetgevende vergaderingen en hun organen, daarbij inbegrepen de ombudsmannen ingesteld bij die assemblees, het Rekenhof, het Grondwettelijk Hof, de Raad van State en de administratieve rechtscolleges, en de organen van de rechterlijke macht en van de Hoge Raad voor de Justitie, en zulks met betrekking tot overheidsopdrachten en leden van hun personeel, evenals de aanwerving, de aanwijzing, de benoeming in een openbaar ambt of de maatregelen die een tuchtkarakter hebben.
Die laatste instellingen en organen worden namelijk niet vermeld in de bestreden bepaling en zijn, hoewel zij worden vermeld in artikel 14, § 1, eerste lid, 2°, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, geen administratieve overheden. Volgens de verzoekende partijen bestaat daarvoor geen redelijke verantwoording. De bescherming van de onafhankelijkheid van die instellingen en organen kan niet...