Jugement/arrêt, Cour constitutionnelle (Cour d'Arbitrage), 2025-02-20

Grondwettelijk Hof
Arrest nr. 24/2025
van 20 februari 2025
Rolnummer : 8143
In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 2 en artikel 3, 7°, van de wet van 28 juni 2023 « tot wijziging van de wet betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, gecoördineerd op 10 mei 2015, teneinde de huidige titel van verpleegkundige aan Richtlijn 2005/36/EG te verduidelijken en de basisverpleegkundige en de klinisch verpleegkundig onderzoeker hierin op te nemen », ingesteld door de vzw « Algemene Unie van Verpleegkundigen van België » en anderen.
Het Grondwettelijk Hof,
samengesteld uit voorzitter Luc Lavrysen, rechter Thierry Giet, waarnemend voorzitter, en de rechters Joséphine Moerman, Michel Pâques, Yasmine Kherbache, Danny Pieters, Sabine de Bethune, Emmanuelle Bribosia, Kattrin Jadin en Magali Plovie, bijgestaan door griffier Frank Meersschaut, onder voorzitterschap van voorzitter Luc Lavrysen,
wijst na beraad het volgende arrest :
I. Onderwerp van het beroep en rechtspleging
Bij verzoekschrift dat aan het Hof is toegezonden bij op 11 januari 2024 ter post aangetekende brief en ter griffie is ingekomen op 12 januari 2024, is beroep tot vernietiging van artikel 2 en artikel 3, 7°, van de wet van 28 juni 2023 « tot wijziging van de wet betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, gecoördineerd op 10 mei 2015, teneinde de huidige titel van verpleegkundige aan Richtlijn 2005/36/EG te verduidelijken en de basisverpleegkundige en de klinisch verpleegkundig onderzoeker hierin op te nemen »
(bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 14 juli 2023) ingesteld door de vzw « Algemene Unie van Verpleegkundigen van België », de vzw « Association de Stérilisation Francophone », de vzw « Association belge des praticiens de l’art infirmier », de vzw « Nationale Federatie van Belgische Verpleegkundigen », de vzw « Association des Infirmiers Spécialisés en Pédiatrie et Néonatalogie », de vzw « Deutschsprachige Krankenpflegevereinigung in Belgien », de vzw « Association belge des praticiens de l’art infirmier exerçant auprès des personnes âgées », de vzw « Association Professionnelle Francophone des Infirmiers spécialisés en Santé Communautaire », de vzw « Société des Infirmières de Soins Intensifs », de vzw « Les Tabliers Blancs », de vzw « Fédération des Infirmières Indépendantes de Belgique », de vzw « Association Francophone des Infirmières
2
en Stomathérapie Cicatrisation et Plaies.be », de vzw « Association Francophone des Infirmiers de Salle d’Opération », Gaëtan Mestag en Sigurd Vandendriessche, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Ann Dierickx en mr. Charlotte Plottier De Foer, advocates bij de balie te Leuven.
Memories en memories van wederantwoord zijn ingediend door :
- de Ministerraad, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Patrik De Maeyer en mr. Daisy Daniels, advocaten bij de balie te Brussel;
- de Vlaamse Regering, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Bart Martel en mr. Kristof Caluwaert, advocaten bij de balie te Brussel.
De verzoekende partijen hebben een memorie van antwoord ingediend.
Bij beschikking van 20 november 2024 heeft het Hof, na de rechters-verslaggeefsters Joséphine Moerman en Emmanuelle Bribosia te hebben gehoord, beslist dat de zaak in staat van wijzen was, dat geen terechtzitting zou worden gehouden, tenzij een partij binnen zeven dagen na ontvangst van de kennisgeving van die beschikking een verzoek om te worden gehoord, zou hebben ingediend, en dat, behoudens zulk een verzoek, de debatten na die termijn zouden worden gesloten en de zaak in beraad zou worden genomen.
Ingevolge het verzoek van de verzoekende partijen om te worden gehoord, heeft het Hof bij beschikking van 11 december 2024 de dag van de terechtzitting bepaald op 15 januari 2025.
Op de openbare terechtzitting van 15 januari 2025 :
- zijn verschenen :
. mr. Charlotte Plottier De Foer, tevens loco mr. Ann Dierickx, voor de verzoekende partijen;
. mr. Patrik De Maeyer, tevens loco mr. Daisy Daniels, voor de Ministerraad;
. mr. Esther Forson, advocate bij de balie te Brussel, loco mr. Bart Martel en mr. Kristof Caluwaert, voor de Vlaamse Regering;
- hebben de rechters-verslaggeefsters Joséphine Moerman en Emmanuelle Bribosia verslag uitgebracht;
- zijn de voornoemde advocaten gehoord;
- is de zaak in beraad genomen.
De bepalingen van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Grondwettelijk Hof met betrekking tot de rechtspleging en het gebruik van de talen werden toegepast.
3
II. In rechte
-A-
Ten aanzien van de ontvankelijkheid
A.1. De verzoekende partijen zijn, enerzijds, verenigingen die opkomen voor de belangen van de verpleegkundigen en, anderzijds, natuurlijke personen die het beroep van verpleegkundige uitoefenen. Zij zijn van oordeel dat zij allen doen blijken van een belang bij hun beroep tot vernietiging van de artikelen 2 en 3, 7°, van de wet van 28 juni 2023 « tot wijziging van de wet betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, gecoördineerd op 10 mei 2015, teneinde de huidige titel van verpleegkundige aan Richtlijn 2005/36/EG te verduidelijken en de basisverpleegkundige en de klinisch verpleegkundig onderzoeker hierin op te nemen »
(hierna : de wet van 28 juni 2023). Zij zetten uiteen dat de bestreden bepalingen een nieuwe beroepstitel van basisverpleegkundige in het leven roepen en dat hun belang bij het beroep onder meer volgt uit het feit dat die bepalingen de uitoefening van het beroep van verpleegkundige onderwerpen aan onduidelijke regels.
A.2.1. De Vlaamse Regering meent dat de verzoekende partijen enkel grieven aanvoeren tegen de invoering van de nieuwe beroepstitel van basisverpleegkundige en niet tegen de wijziging van de titel « verpleegkundige »
naar « verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg » en evenmin tegen de invoering van de titel van klinisch verpleegkundig onderzoeker. Zij meent dat het beroep om die reden niet ontvankelijk is, in zoverre het is gericht tegen de artikelen 3, 1° tot 6°, 4, 5, 6, 7 en 8 van de wet van 28 juni 2023.
A.2.2. De Vlaamse Regering meent eveneens dat het beroep niet ontvankelijk is in zoverre de verzoekende partijen de rechtstreekse schending, door de bestreden bepalingen, aanvoeren van artikel 7 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, van artikel 15 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, van de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, van artikel 105 van de Grondwet, van het wettigheidsbeginsel, van het rechtszekerheidsbeginsel, van het evenredigheidsbeginsel en van het redelijkheidsbeginsel. Zij doet daarbij gelden dat het Hof niet bevoegd is om wetskrachtige normen rechtstreeks te toetsen aan die referentienormen.
A.2.3. De verzoekende partijen antwoorden dat het Hof bevoegd is om wetskrachtige normen te toetsen aan de artikelen 10, 11 en 23 van de Grondwet, in samenhang gelezen met internationale normen en met algemene rechtsbeginselen en dat het Hof een internationale norm kan integreren in een nationale norm.
Ten aanzien van de middelen
Wat het eerste middel betreft
A.3. Het eerste middel is afgeleid uit de schending, door artikel 45, § 1/2, tweede en derde lid, van de wet van 10 mei 2015 betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, gecoördineerd op 10 mei 2015
(hierna : de wet van 10 mei 2015), zoals ingevoegd bij artikel 3, 7°, van de wet van 28 juni 2023, van de artikelen 10, 11, 12, 14 en 23, derde lid, 2°, van de Grondwet, in samenhang gelezen met artikel 105 ervan, met artikel 7 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, met artikel 15 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, met de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, met het lex certa-beginsel, met het wettigheidsbeginsel en met het rechtszekerheidsbeginsel.
A.4.1. De verzoekende partijen voeren aan dat meerdere begrippen die worden gebruikt in artikel 45, § 1/2, tweede lid, van de wet van 10 mei 2015, zoals ingevoegd bij artikel 3, 7°, van de wet van 28 juni 2023, onduidelijk zijn, waardoor het niet voorspelbaar is welke handelingen de basisverpleegkundigen mogen stellen en evenmin in welke gevallen zij strafrechtelijk en burgerrechtelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld.
A.4.2. Het feit dat in de Nederlandstalige versie van de bestreden bepaling het begrip « basisverpleegkundige » wordt gebruikt, terwijl in de Franstalige versie het begrip « l’assistant en soins infirmiers » wordt gebruikt, leidt volgens de verzoekende partijen ertoe dat het niet duidelijk is of de basisverpleegkundige een beoefenaar van de verpleegkunde is, dan wel een paramedicus in de zin van artikel 69
van de wet van 10 mei 2015.
4
Volgens de verzoekende partijen is het evenmin duidelijk hoe de in de bestreden bepaling vervatte woorden « minder complexe situaties », « complexere situaties », « autonoom », « zorgteam » en « binnen een gestructureerd zorgteam in nauwe samenwerking [werken] » dienen te worden begrepen en bij de uitoefening van het beroep van basisverpleegkundige dienen te worden toegepast.
A.4.3. De verzoekende partijen menen ook dat de bestreden bepaling de basisverpleegkundigen discrimineert ten aanzien van andere personen, al dan niet zorgverleners, daar de basisverpleegkundigen, in tegenstelling tot andere personen, niet weten aan welke wettelijke grenzen zij zich moeten houden om geen strafbare feiten te plegen. Ook andere verpleegkundigen, waaronder de verpleegkundigen verantwoordelijk voor algemene zorg, worden volgens hen gediscrimineerd, daar zij evenmin kunnen weten welke handelingen een basisverpleegkundige al dan niet mag stellen.
A.4.4. Volgens de verzoekende partijen is de bestreden bepaling bovendien in strijd met artikel 105 van de Grondwet. Zij zetten uiteen dat de bestreden bepaling de Koning de bevoegdheid verleent om de verpleegkundige technische verstrekkingen die de basisverpleegkundige kan uitvoeren en de voorwaarden waaronder de basisverpleegkundige die...