Advies, Gegevensbeschermingsautoriteit, 2026-08-17

Advies nr. 181/2026 van 17 augustus 2026
Betreft: Advies m.b.t. een voorontwerp van wet tot invoering en regeling van de mogelijkheid om een deel van de informatieverzameling in het kader van het sociaal onderzoek van het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn te delegeren aan ondernemingen voor private opsporing in de zin van de wet van 18 mei 2024 tot regeling van de private opsporing (ADV-2026-00086)
Originele versie
Trefwoorden: OCMW – sociaal onderzoek – private opsporing – integratie – maatschappelijke dienstverlening – onroerende fraude
Gelet op de wet van 3 december 2017 tot oprichting van de Gegevensbeschermingsautoriteit, met name op artikelen 23 en 26 (hierna: WOG);
Gelet op Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (hierna: AVG);
Gelet op de wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens (hierna: WVG);
Gelet op de adviesaanvraag van mevrouw Anneleen Van Bossuyt, minister van Asiel en Migratie en van Maatschappelijke Integratie, belast met Grootstedenbeleid, (hierna: de aanvrager) ontvangen op 8 juli 2026;
Brengt de Autorisatie- en Adviesdienst van de Gegevensbeschermingsautoriteit (hierna: de Autoriteit) op 17 augustus het volgende advies uit:
I. Voorwerp en context van de adviesaanvraag
1. Op 8 juli 2026 verzocht de aanvrager het advies van de Autoriteit met betrekking tot een voorontwerp van wet tot invoering en regeling van de mogelijkheid om een deel van de informatieverzameling in het kader van het sociaal onderzoek van het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn te delegeren aan ondernemingen voor private opsporing in de zin van de wet van 18 mei 2024 tot regeling van de private opsporing (hierna: het ontwerp).
2. Het sociaal onderzoek strekt ertoe het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn (hierna: OCMW) in staat te stellen na te gaan of de wettelijke voorwaarden voor de toekenning of het behoud van maatschappelijke dienstverlening of maatschappelijke integratie zijn vervuld. Volgens de memorie van toelichting verzamelt de maatschappelijk werker daartoe onder meer informatie over de gewone en werkelijke verblijfplaats van de betrokkene, zijn inkomsten en bestaansmiddelen, zijn onroerende goederen, de samenstelling van zijn huishouden en andere individuele omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de tussenkomst van het OCMW.
3. De opsporing van niet-aangegeven onroerende goederen en de daaruit voortvloeiende inkomsten maakt volgens de aanvrager integraal deel uit van dat sociaal onderzoek. De toelichting wijst er evenwel op dat de informatie waarover het OCMW beschikt, onder meer via de elektronische gegevensstromen van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid, niet steeds volstaat om het bestaan van dergelijke goederen vast te stellen. Dit zou in het bijzonder het geval zijn voor onroerende goederen in het buitenland, wanneer de betrokken informatie niet via internationale gegevensuitwisseling beschikbaar is en evenmin spontaan door de betrokkene werd aangegeven.
4. Volgens de memorie van toelichting en de nota aan de Ministerraad wordt de uitvoering van bijkomende onderzoeksverrichtingen bovendien bemoeilijkt door het tekort aan maatschappelijk werkers en de toename van het aantal steunaanvragen. Een maatschappelijk werker zou in de praktijk niet steeds over de nodige tijd en middelen beschikken om, in het bijzonder in het buitenland, nader onderzoek te verrichten naar mogelijk verzwegen onroerende goederen. Het ontwerp beoogt het OCMW daarom een bijkomend instrument te bieden om, wanneer er concrete vermoedens van verzwijging of onjuiste verklaringen bestaan, een afgebakend deel van de informatieverzameling toe te vertrouwen aan een onderneming voor private opsporing.
5. Daartoe wijzigt het ontwerp enerzijds de organieke wet van 8 juli 1976 betreffende de openbare centra voor maatschappelijk welzijn (hierna: de wet van 8 juli 1976) en anderzijds de wet van 26 mei 2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie (hierna: de wet van 26 mei 2002).
In beide regelgevingskaders wordt eerst bevestigd dat het sociaal onderzoek door een maatschappelijk werker wordt uitgevoerd. Vervolgens wordt, bij wijze van uitzondering, voorzien Advies 181/2026 - 3/15
in de mogelijkheid om een deel van de informatieverzameling aan een onderneming voor private opsporing toe te vertrouwen. De artikelen 3 en 4 van het ontwerp voeren ter zake inhoudelijk parallelle regelingen in.
6. De opdracht van de onderneming voor private opsporing is beperkt tot het opsporen en vaststellen van niet-aangegeven onroerende goederen en de daaruit voortvloeiende inkomsten van de betrokkene en, in voorkomend geval, zijn samenwonenden. Met het oog daarop regelt het ontwerp de mededeling van bepaalde persoonsgegevens door het OCMW aan de onderneming, alsook de verdere verwerking van de resultaten van het onderzoek binnen het sociaal dossier. De opdracht moet worden uitgevoerd met inachtneming van de wet van 18 mei 2024 tot regeling van de private opsporing (hierna: de wet van 18 mei 2024).
7. Het ontwerp bevat daarnaast waarborgen met betrekking tot de toegang tot het onderzoeksrapport, de bewaring van de daarin opgenomen persoonsgegevens, de geheimhouding door de bij het onderzoek betrokken personen en de kosten van de opdracht. De uiteindelijke beoordeling van het recht op maatschappelijke dienstverlening of maatschappelijke integratie blijft bij het OCMW berusten.
8. De Autoriteit onderzoekt in wat volgt de gegevensbeschermingsrechtelijke impact van de artikelen 3 en 4 van het ontwerp. Zij zal in het bijzonder nagaan of de voorwaarden waaronder een OCMW een beroep kan doen op een onderneming voor private opsporing, alsook de wezenlijke elementen en waarborgen van de daarmee gepaard gaande verwerkingen, voldoende nauwkeurig, noodzakelijk en evenredig zijn vastgesteld.
II. Onderzoek ten gronde
a. Voorafgaande opmerkingen
9. Ten algemene titel herinnert de Autoriteit eraan dat elke norm die de verwerking van persoonsgegevens regelt en aldus een inmenging vormt in het recht op bescherming van persoonsgegevens, noodzakelijk en evenredig moet zijn en moet voldoen aan de vereisten van voorzienbaarheid en nauwkeurigheid. Krachtens artikel 6.3 AVG, gelezen in samenhang met artikel 22 van de Grondwet en artikel 8 EVRM, moeten de wezenlijke elementen van de verwerking in een formele wettelijke norm worden vastgesteld. Het betreft inzonderheid de precieze doeleinden, de categorieën van betrokkenen en persoonsgegevens, de ontvangers en de omstandigheden waarin gegevens worden meegedeeld, de maximale bewaartermijnen en de eventuele beperkingen van de rechten van de betrokkenen. Waar mogelijk verdient het bovendien aanbeveling om ook reeds de verwerkingsverantwoordelijke(n) aan te duiden in de wet.
10. De ontworpen verwerking vormt een belangrijke inmenging in de rechten en vrijheden van de betrokkenen. Zij heeft betrekking op aanvragers en begunstigden van maatschappelijke dienstverlening of maatschappelijke...