Advies, Gegevensbeschermingsautoriteit, 2025-05-21

Advies nr. 36/2025 van 21 mei 2025
Betreft: Advies m.b.t. een Voorontwerp van programmawet, Titel 2 – Financiën (artikelen 4, 132 en 134) (CO-A-2025-032)
Trefwoorden: jaarlijkse taks op de effectenrekening – weerlegbaar vermoeden – FOD Financiën – Centraal Aanspreekpunt van de Nationale Bank van België (CAP) – toegang CAP – mededelingsplicht CAP – finaliteitsbeginsel – beginsel van minimale gegevensverwerking – profilering – datamining en - matching - pseudonimisering
Originele versie
Introductie:
Onderhavige advies betreft de artikelen 4, 132 en 134 van het Voorontwerp van programmawet.
Met betrekking tot artikel 4 is de Autoriteit van oordeel dat het in beginsel gerechtvaardigd is om een weerlegbaar vermoeden te creëren dat bedoeld is om de omzetting en de overdracht van belastbare financiële instrumenten tegen te gaan, wanneer deze handelingen niet hoofdzakelijk kunnen worden verantwoord door een ander motief dan het vermijden van de jaarlijkse taks op de effectenrekening.
Het is dienaangaande wel vereist om reeds de (categorieën van) persoonsgegevens vast te stellen die het voorwerp uitmaken van de kennisgevingsverplichting.
In het kader van de vestigging van de jaarlijkse taks op de effectenrekening acht de Autoriteit het gerechtvaardigd dat de daartoe aangewezen ambtenaren overeenkomstig artikel 132 toegang kunnen nemen tot het CAP, op voorwaarde dat deze toegang steunt op reeds bestaande aanwijzingen van belastingontduiking en onverminderd de aversie van de Autoriteit jegens het voornemen om de saldi van de effectenrekening in het CAP op te nemen.
Wat tot slot het voornemen betreft om overeenkomstig artikel 134 de CAP-gegevens op te nemen in het datawarehouse van de FOD Financiën voor doeleinden van datamining en -matching, waaronder inbegrepen profilering, is de Autoriteit van oordeel dat – gelet op de aanzienlijke inmenging in de rechten en vrijheden van de betrokkenen die een dergelijke grootschalige verwerking zou teweegbrengen – de stellers van het ontwerp er niet in slagen de noodzakelijkheid en proportionaliteit van deze maatregel afdoende te onderbouwen, en wijst daarbij op botsende finaliteiten, de gevaren van geautomatiseerde individuele besluitvorming, de implicaties van het transparantiebeginsel, en de problemen inzake het kopiëren van authentieke gegevensbronnen.
Voor de volledige lijst van opmerkingen wordt verwezen naar het dispositief.
De Autorisatie- en Adviesdienst van de Gegevensbeschermingsautoriteit (hierna: de Autoriteit);
Gelet op de wet van 3 december 2017 tot oprichting van de Gegevensbeschermingsautoriteit, met name op artikelen 23 en 26 (hierna: WOG);
Gelet op Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (hierna: AVG);
Gelet op de wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens (hierna: WVG);
Gelet op de adviesaanvraag van de heer Jan Jambon, Vice-eerste minister en Minister van Financiën en Pensioenen, (hierna: de aanvrager), ontvangen op 14 april 2025;
Brengt op 21 mei 2025 het volgende advies uit:
I. VOORWERP VAN DE ADVIESAANVRAAG
1. Op 14 april 2025 verzocht de aanvrager het advies van de Autoriteit met betrekking tot de artikelen 4, 132, 134 van Titel 2 van het Voorontwerp van programmawet (hierna: het ontwerp). .
2. Artikel 4 van het ontwerp kadert binnen de taks op de effectenrekeningen en voegt in het Wetboek diverse rechten en taksen (hierna: WDRT) een nieuw artikel 201/9/6 in. Het voorziet in een nieuwe antimisbruikmaatregel betreffende de omzetting van financiële instrumenten in financiële instrumenten op naam en de overdracht van een deel van de financiële instrumenten naar een andere effectenrekening. In het licht van het arrest nr. 138/2022 van het Grondwettelijk Hof en het verslag van het Rekenhof van september 2024 over de jaarlijkse taks op de effectenrekening 1 wordt daarbij een weerlegbaar vermoeden opgenomen dat bedoeld is om de omzetting van financiële instrumenten die zijn ingeschreven op een effectenrekening naar financiële instrumenten die niet zijn ingeschreven op een dergelijke rekening en de overdracht van een deel van de effecten naar een effectenrekening bij dezelfde of een andere financiële instelling tegen te gaan, wanneer deze handelingen niet hoofdzakelijk kunnen worden verantwoord door een ander motief dan het vermijden van de taks.
3. In voorkomend geval kan de titularis, met concrete en verifieerbare elementen 2, aantonen dat een verrichting hoofdzakelijk heeft plaatsgevonden om een ander motief dan het vermijden van de belasting. Het is immers niet ondenkbaar dat gebeurtenissen die de effectenrekening beïnvloeden voortvloeien uit technische, operationele of organisatorische motieven die eigen zijn aan de financiële tussenpersoon en die aan de titularis worden opgelegd. Indien de titularis er evenwel niet in slaagt aan te tonen dat de handeling in kwestie hoofdzakelijk verantwoord wordt door een ander motief dan de wens om de taks te ontwijken, wordt de waarde van de omgezette of de overgedragen financiële instrumenten in aanmerking genomen om te bepalen of de belastbare drempel nog steeds wordt bereikt en, indien van toepassing, voor het bepalen van het bedrag van de verschuldigde taks.
4. Bij artikel 132 van het ontwerp wordt een nieuw artikel 201/9/7 WDRT ingevoegd dat in eerste instantie voorziet dat de ambtenaar (met minstens de graad van adviseur) belast met de vestiging van de jaarlijkse taks op de effectenrekeningen, het Centraal Aanspreekpunt (hierna: CAP) dat door de Nationale Bank van België gehouden wordt overeenkomstig de wet van 8 juli 2018 houdende organisatie van een Centraal Aanspreekpunt van rekeningen en financiële contracten en tot uitbreiding van de toegang tot het centraal bestand van berichten van beslag, delegatie, overdracht, collectieve schuldenregeling en protest (hierna: CAP-wet), kan vragen om de beschikbare gegevens met betrekking tot de effectenrekeningen waarvan een persoon titularis is bij Belgische of buitenlandse financiële instellingen, elke toegestane volmacht over deze effectenrekeningen alsook de identiteit van de gemachtigde erop. Een dergelijke toegang wordt voorzien in het licht van aanbeveling nr. 3 van het hierboven vermelde verslag van het Rekenhof.
5. In tweede instantie wordt ook het principe van halfjaarlijkse communicatie van het saldo voor individuele effectenrekening overeenkomstig het ontworpen artikel 4, eerste lid, 1°/1, CAP-wet (zie artikel 149 van het ontwerp3) vastgelegd in het ontworpen artikel 201/9/7 WDTR. De mededeling voorzien door laatstgenoemd artikel is slechts verplicht wanneer deze niet zou worden voorzien door de CAP-wet. De aanvrager geeft evenwel aan dat zulks slechts in uitzonderlijke situaties het geval zal zijn.
6. Artikel 134 van het ontwerp tot slot vult artikel 5 van de wet van 3 augustus 2012 houdende bepalingen betreffende de verwerking van persoonsgegevens door de Federale Overheidsdienst Financiën in het kader van zijn opdrachten (hierna: de wet van 3 augustus 2012) aan met een paragraaf 3 dat voorziet dat de ambtenaren, specifiek aangeduid voor dit doeleinde4 door de minister van Financiën of zijn gemachtigde, rechtstreeks alle door het CAP gehouden gegevens kan gebruiken en samenvoegen in het datawarehouse om processen van datamining en datamatching, met inbegrip van profilering in de zin van de AVG uit te voeren.
7. Deze (persoons)gegevens zullen worden gepseudonimiseerd5 ‘via een anonieme sleutel’ vooraleer ze in het datawarehouse worden geïntegreerd en samengevoegd met de reeds daarin aanwezige gegevens. Pas als er, op basis van vooraf bepaalde risicofactoren, een risico tot het plegen van een inbreuk op een wet of een reglementering waarvan de toepassing behoort tot de opdrachten van de FOD Financiën bestaat, kan de depseudonomisatie van persoonsgegevens plaatsvinden met betrekking tot een welbepaalde belastingplichtige. De concrete gegevens kunnen enkel gecommuniceerd worden aan de met de controle belaste ambtenaar als aan de voorwaarden voorzien in artikel 322 van het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992 (hierna: WIB) is voldaan.
8. Tot slot wordt voorzien dat het resultaat van de processen van datamining en datamatching (met inbegrip van profilering) an sich in geen geval een bewijs van fiscale fraude vormt, en geen afbreuk doet aan de rechten die hem zijn toegekend door de fiscale regelgeving.
II. ONDERZOEK TEN GRONDE
Voorafgaande opmerkingen
9. Ten algemene titel, zoals bevestigd in het advies van de Raad van State nr. 64.133/AG van 5 oktober 2018, brengt de Autoriteit in herinnering dat kwesties die verband houden met de grondrechten (zoals in het onderhavige geval) tot de natuurlijke bevoegdheid van de wetgever behoren, zelfs in die mate dat dit de mogelijkheid rechtvaardigt dat de wetgever zou ingrijpen op een gebied dat de...